गाजा, २५ असोज । प्यालेस्टिनी आतंकवादी समूह हमासले इजरायलमा गरेको भीषण हमलापछि दुई पक्षबीच भीषण भिडन्त भइरहेको छ । जहाँ इजरायलले हमासले जताततै फैलाएको सुरुङलाई बंकर बस्टर बमले ध्वस्त बनाएको छ । यसैबीच हमासले पनि इजरायलमा रकेटको वर्षा जारी राखेको छ । यस युद्धमा हालसम्म १२०० भन्दा बढी इजरायली मारिएका छन् । योसँगै इजरायली लडाकू विमानको जवाफी हमलाका कारण गाजामा १२ सयभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भइसकेको छ भने ३ लाख ३८ हजार मानिस विस्थापित भएका छन् ।

करिब ३ लाख इजरायली सैनिकले गाजा पट्टीमा रहेको हमासको स्थानमा जुनसुकै बेला आक्रमण गर्न सक्छन् । यसका लागि इजरायलले पूर्ण तयारी गरिसकेको छ । करिब २० लाख जनसंख्या भएको गाजा स्ट्रिपको इतिहास हेर्दा टर्कीको ओटोमन साम्राज्यको समयदेखि नै भयानक लडाइहरूको साक्षी रहेको छ ।

गाजा भूमध्यसागरको तटमा रहेको तटीय पट्टी हो जुन पुरानो व्यापार र समुद्री मार्गहरूको चौबाटोको रूपमा महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थान हो ।

गाजाले अशान्त विगतको सामना गरेको छ । प्यालेस्टिनी जनताको घर गाजा, सन् १९१७ मा अटोमन साम्राज्यको शासनदेखि गत शताब्दीमा बेलायती, इजिप्ट र इजरायली सैन्य शासनसम्मको हिंसाका कारण विश्वको सबैभन्दा ठूलो खुला जेलमा परिणत भएको छे । इजरायल र इजिप्टले यसको वरिपरि कडा नाकाबन्दी लगाएका छन्।

सन् १९४८ः ब्रिटिश शासनको अन्त्य

सन् १९४० को दशकको उत्तराद्र्धमा प्यालेस्टाइनमा ब्रिटिश औपनिवेशिक अधिकार कमजोर भएपछि यहूदी र अरब समुदायहरूबीचको विवाद बढ्यो। यो अन्ततः मे १९४८ मा नव–स्थापित यहूदी राज्य इजरायल र यसको मुस्लिम अरब छिमेकीहरू बीचको घमासान युद्धमा परिणत भयो। यो द्वन्द्वले हजारौं प्यालेस्टाइनीहरूलाई विस्थापित गर्यो । जसका कारण उनीहरु गाजा पट्टीमा शरण लिन बाध्य भएका थिए । इजिप्टको आक्रमणकारी सेनाहरूले यो साँघुरो तटीय पट्टी कब्जा गरे, उनीहरू गाजाको जनसंख्या लगभग २ हजार मा घटाएको बताइन्छ ।

१९५० र १९६० को दशक : इजिप्टियन नियन्त्रण
इजिप्टले गाजा पट्टीलाई आफ्नो सैन्य शासनमा दुई दशकसम्म शासन गर्यो। इजिप्टले प्यालेस्टिनीहरूलाई इजिप्टमा काम गर्न र अध्ययन गर्न अनुमति दिएको थियो । प्यालेस्टिनी ‘फिदाइन’, जसमध्ये धेरै शरणार्थी थिए, इजरायलमा आक्रमण गरे, इजरायललाई जवाफ दिन प्रेरित गरे। संयुक्त राष्ट्र संघले संयुक्त राष्ट्र राहत र कार्य एजेन्सी (युएनआरडब्लुए) स्थापना गर्‍यो, जसले हाल गाजा पट्टी र अन्य क्षेत्रमा १ं६ मिलियन दर्ता प्यालेस्टिनी शरणार्थीहरूलाई सेवा गर्दथ्यो।

१९६७ : युद्ध र इजरायली कब्जा

इजरायलले सन् १९६७ पश्चिम एसियाली द्वन्द्वका क्रममा गाजा पट्टी कब्जा गरेको थियो । त्यस समयमा, इजरायली जनगणनाले गाजाको जनसंख्या ३ ला ९४ हजार मा रेकर्ड गर्यो, जसमध्ये ६० प्रतिशत भन्दा बढी शरणार्थी थिए । इजिप्टको सीमा बाहिर, गाजाका धेरै मानिसहरूले विभिन्न इजरायली उद्योगहरूमा रोजगारी पाए । इजरायली सेनाहरूले यस क्षेत्रको व्यवस्थापन गर्न र त्यसपछिका दशकहरूमा बनेका बस्तीहरूको सुरक्षा गर्न रहिरहे, जुन प्यालेस्टिनी असन्तुष्टिको स्रोत बन्यो ।

वर्ष १९८७ पहिलो प्यालेस्टाइन विद्रोह, हमासको उदय

सन् १९६७ को युद्धको दुई दशकपछि प्यालेस्टिनीहरूले आफ्नो पहिलो विद्रोह वा इन्तिफादा सुरु गरे । गाजाको जबलिया शरणार्थी शिविरमा इजरायली ट्रक र प्यालेस्टाइनी कामदारहरू बीचको दुखद दुर्घटना पछि डिसेम्बर १९६७ मा आन्दोलन सुरु भयो । घटनाका कारण ढुंगामुढा, बन्द र हडताल भएको थियो । यही जनआक्रोशको फाइदा उठाउँदै इजिप्टमा रहेको मुस्लिम ब्रदरहुडले गाजामा रहेको सशस्त्र प्यालेस्टिनी समूह हमासको स्थापना गर्‍यो । यसले यासिर अराफातको धर्मनिरपेक्ष फतह पार्टीका लागि ठूलो चुनौती खडा गर्यो ।

वर्ष १९९३ : ओस्लो सम्झौता, प्यालेस्टिनी अर्ध–स्वायत्तता
१९९३ मा, एक ऐतिहासिक शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिएको थियो, प्यालेस्टिनी प्राधिकरणको निर्माण को लागी । यस अन्तरिम सम्झौता अन्तर्गत प्यालेस्टिनीहरूले सुरुमा वेस्ट बैंकको गाजा र जेरिकोमा सीमित नियन्त्रण प्राप्त गरे। ओस्लो सम्झौताले प्यालेस्टिनी प्राधिकरणलाई केही स्वायत्तता प्रदान गर्‍यो र पाँच वर्ष भित्र राज्यको स्थापना गर्‍यो । यद्यपि, यो दृष्टि अधुरो रह्यो, किनकि सुरक्षा सम्झौताहरू र इजरायली बस्ती निर्माणको निरन्तरताले सम्बन्ध बिग्रियो ।

वर्ष २०००ः दोस्रो प्यालेस्टाइन विद्रोह
सन् २००० मा, दोस्रो इन्तिफादाको प्रकोप संगै इजरायली–प्यालेस्टाइन सम्बन्ध थप बिग्रियो। यसपछि गाजा आत्मघाती बम विष्फोट, गोलीबारी, इजरायली हवाई हमला, ध्वस्त र कर्फ्यूको साक्षी बन्यो । गाजा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल प्यालेस्टाइनको आर्थिक स्वतन्त्रताको प्रतीक र बाहिरी संसारसँगको एक मात्र लिङ्क थियो। यो इजरायल वा इजिप्ट द्वारा नियन्त्रित थिएन यो ध्वस्त भयो । इजरायलले तस्करी रोक्न गाजाको माछा मार्ने क्षेत्रलाई पनि प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

वर्ष २००५ : गाजाबाट इजरायली बस्तीहरू फिर्ता

अगस्ट २००५ मा, इजरायलले गाजा पट्टीबाट आफ्नो सेना र बसोबास गर्नेहरूलाई फिर्ता गर्‍यो, र यस क्षेत्रलाई बाहिरी संसारबाट अलग्याइ दियो । प्यालेस्टिनीहरूले इजरायलले खाली गरेका संरचनाहरू भत्काए । त्यसपछि इजिप्टमा सुरुङ खनेपछि ुटनेल इकोनोमीु फस्टायो । यद्यपि, निकासीले बस्तीमा आधारित उद्योगहरूलाई पनि ध्वस्त पार्यो, जसले गजानहरूको रोजगारीलाई असर गर्यो ।

वर्ष २००६ : गाजा हमासको शासनमा अलग रह्यो
सन् २००६ को प्यालेस्टिनी संसदीय चुनावमा हमासले आश्चर्यजनक जित हासिल गरेको थियो। यसपछि हमासले गाजा पट्टीमा पूर्ण नियन्त्रण कायम गरेको थियो । हमासले राष्ट्रपति महमूद अब्बासप्रति वफादार सेनालाई हटायो । यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका धेरै देशले हमास नियन्त्रित क्षेत्रलाई दिँदै आएको सहयोग रोकेर आतंकवादी संगठन घोषणा गरे । इजरायलले हजारौं प्यालेस्टिनी कामदारको प्रवेशमा प्रतिबन्ध लगायो र गाजा पट्टीबाट मानिस र सामानको आवतजावतमा कडा प्रतिबन्ध लगायो । यसले गाजाको अर्थतन्त्रलाई ठूलो धक्का दियो ।

संघर्षको अनन्त चक्र
इजरायल र प्यालेस्टिनी लडाकु समूहहरू बीचको द्वन्द्व, हमला र प्रतिशोधको चक्र सुरु भयो, जसले गाजा पट्टीमा बारम्बार आर्थिक धक्काहरू निम्त्यायो। सबैभन्दा गम्भीर झडपहरू मध्ये एक २०१४ मा भएको थियो, जब हमास र अन्य समूहहरूले इजरायली शहरहरूमा रकेटहरू प्रहार गरे। यो पछि गाजामा इजरायली हवाई आक्रमण र तोपखाना बमबारी विनाशकारी थियो। पछिल्लो हमलापछि अब इजरायलले हमासलाई सत्ताबाट हटाउने वाचा गरेको छ। हमासको सैन्य शक्तिलाई ध्वस्त पार्नेछ। आगामी दिनहरूमा चर्को हिंसा हुन सक्छ जुन अन्य खाडी देशहरूमा पनि फैलिने सम्भावना छ।