काठमाडौं, असोज ११ । हिन्दू परम्पराअनुसार आजदेखि पितृपक्ष अर्थात् सोह्रश्राद्ध सुरु भएको छ । आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्म रहने पितृपक्षमा दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण, पिण्डदान तथा श्राद्ध गर्ने परम्परा छ ।

सोह्र वटा तिथिमा पितृप्रति श्रद्धासाथ पितृकार्य गरिने भएकाले यसलाई नेपाली समाजमा सोह्रश्राद्ध भनिन्छ । चाडपर्व, यज्ञयज्ञादि तथा ठूला धार्मिक कार्य गर्नुअघि आफ्ना पितृलाई श्रद्धापूर्वक सम्झने वैदिक परम्परा रहेको धार्मिक मान्यता छ ।

बडादशैं र तिहारजस्ता प्रमुख चाडपर्वअघि पर्ने सोह्रश्राद्धले सन्ततिलाई पितृप्रतिको दायित्व सम्झाउने तथा पितृऋणबाट मुक्त गराउने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ । सोह्रश्राद्ध सुरु भएसँगै पशुपति क्षेत्रलगायत विभिन्न तीर्थस्थलमा दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण तथा पिण्डदान गर्न श्रद्धालु पुग्ने गरेका छन् ।

यस्तो छ शास्त्रीय विधान

पितृपक्षमा प्रतिपदादेखि औँसीसम्मका विभिन्न तिथिमा दिवङ्गत पितृको श्राद्ध तथा तर्पण गर्ने परम्परा छ । परिवारका सदस्यको मृत्यु भएको तिथि थाहा नभए पितृपक्षका निश्चित तिथिमा श्राद्ध गर्ने चलनसमेत रहेको धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ ।

कुन पितृको श्राद्ध कुन दिन गर्ने भन्ने कुरा उहाँको मृत्यु भएको समयको तिथिका आधारमा निर्धारण गरिन्छ । सोही तिथिमा तर्पण, पिण्डदान तथा भोजन अर्पण गर्ने परम्परा छ ।

पवित्र जल पितृका नाममा अर्पण गर्ने कर्मलाई तर्पण भनिन्छ । तर्पण गर्दा कुश, तिल, जौ, फूल, चन्दनलगायत सामग्री प्रयोग गर्ने परम्परा छ । पिण्डदानमा प्रायः दूध तथा खिरबाट बनाइएका पिण्ड प्रयोग गरिन्छ ।

हिन्दू धर्मग्रन्थमा पितृपक्ष तथा श्राद्ध कर्मको महत्त्वबारे उल्लेख गरिएको पाइन्छ । विशेषगरी गरुड पुराण, विष्णु पुराण र महाभारतमा पितृकार्यको महत्त्व वर्णन गरिएको धार्मिक मान्यता छ ।

शास्त्रीय विधानअनुसार वार्षिक तिथिमा गरिने एकोद्दिष्ट श्राद्ध मध्याह्नकालमा, पितृपक्षमा गरिने पार्वण श्राद्ध अपराह्नमा र आभ्युदयिक श्राद्ध प्रातःकालमा गर्ने उल्लेख छ ।

श्राद्ध सकेसम्म आफ्नै घरमा गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता छ । घरमा सम्भव नभए नजिकको तीर्थस्थल, नदी, मन्दिर वा तुलसीको मठमा तर्पण तथा श्राद्ध गर्न सकिने बताइन्छ ।

सोह्रश्राद्धका क्रममा पितृहरू पितृलोकबाट पृथ्वीतलमा आउने र आफ्ना सन्तानबाट तर्पण, पिण्डदान तथा श्राद्धको अपेक्षा गर्ने धार्मिक विश्वास छ । श्रद्धापूर्वक पितृकार्य गर्दा परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा वंशवृद्धिको आशीर्वाद प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता रहिआएको छ ।