एजेन्सी, १ असार । सुँगुर, गाईवस्तु र कुखुराको बोसो विमानहरूको लागि हरियो इन्धनको रूपमा प्रयोग भइरहेको छ, तर नयाँ अध्ययनले यो अन्ततः वातावरणको लागि धेरै नोक्सानदायी साबित हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

जनावरको बोसोलाई फोहोर मानिन्छ, त्यसैले कम कार्बन फुटप्रिन्टका कारण विमानको इन्धनमा यसको प्रयोगलाई पनि अनुकूल मानिन्छ। एक अनुमानका अनुसार २०३० सम्ममा इन्धन बनाउन पशु बोसोको माग तीन गुणा बढ्ने र यसको ठूलो हिस्सा एयरलाइन्समा प्रयोग हुने अनुमान गरिएको छ ।

तर यसले जनावरको बोसोको आपूर्ति घटाउने र कार्बन उत्सर्जनको प्रमुख स्रोत पाम तेलमा अन्य उद्योगहरूको निर्भरता बढाउने विज्ञहरूलाई डर छ ।
अर्कोतर्फ, वायुसेवा कम्पनीहरू पनि कार्बन उत्सर्जन घटाउन ठूलो दबाबमा छन्, किनभने तिनीहरूले जीवाश्म इन्धनको व्यापक रूपमा प्रयोग गर्छन् ।

यातायात र वातावरण, ब्रसेल्समा आधारित स्वच्छ यातायात अभियान समूहले आफ्नो अध्ययनमा वायुसेवा कम्पनीहरूको माग पूरा गर्न दैनिक रूपमा पर्याप्त जनावरहरू मारिने गरेको बताएको छ । ‘जनावरको बोसोको स्रोत असीमित छैन,’ यातायात र वातावरणको म्याच फिन्च भन्छन् । उनका अनुसार उड्डयन क्षेत्रमा यसको अत्यधिक माग बढेमा त्यसमा निर्भर रहेका उद्योगहरूले अर्को विकल्प खोज्नुपर्ने हुन्छ । र यो विकल्प पाम तेल हो। यसरी हेर्दा पाम तेलको प्रयोग बढ्नुमा हवाई उद्योग अप्रत्यक्ष रूपमा जिम्मेवार हुनेछ ।

बोसोबाट बायोडिजेल
बढेको कार्बन उत्सर्जन पाम तेलको अत्यधिक प्रयोगसँग जोडिएको छ किनभने ठूलो मात्रामा कार्बन भण्डारण गर्ने वनहरू नयाँ वृक्षारोपणका लागि खाली गरिन्छ। पशु बोसो ईन्धन रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यो तथ्य धेरै मानिसहरूलाई आश्चर्य हुनेछ।

शताब्दीयौंदेखि, त्यस्ता बोसोहरू मैनबत्ती, साबुन र सौन्दर्य प्रसाधनहरू बनाउन प्रयोग हुँदै आएको छ । बायोडिजेल २० वर्षदेखि पशुजन्य उत्पादन वा खाना पकाउने तेलबाट बनाइँदै आए पनि बेलायतमा यसको चलन बढेको छ । नयाँ अध्ययनका अनुसार सन् २००६ यता युरोपभर जनावरको बोसोबाट इन्धन उत्पादनमा धेरै गुणा वृद्धि भएको छ ।

यसको ठूलो हिस्सा ट्रक र कारहरूमा बायोडिजलको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, जसलाई दिगो इन्धनको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ र नियमहरू अनुसार धेरै कम कार्बन फुटप्रिन्ट छ । तर बेलायत र इयुका सरकारहरूले उड्डयन क्षेत्रलाई स्वच्छ इन्धन उपलब्ध गराउन यी स्रोतहरूमध्ये थप ट्याप गर्न खोजिरहेका छन् । र यसका लागि एयरलाइन्सले आफ्नो इन्धनमा सस्टेनेबल एभिएसन फ्युल (एसएएफ) को अनुपात बढाउनु पर्ने नियम बनाउने प्रयास भइरहेको छ ।

यो मात्रा सन् २०३० सम्ममा बेलायतमा १० प्रतिशत र इयु मा ६ प्रतिशत बराबर हुनेछ । तर यो योजनाले जनावरको बोसो बजारमा दबाब बढाउने विज्ञहरू बताउँछन् । तर, बेलायत र ईयूको दृष्टिकोणमा ठूलो भिन्नता छ । बेलायतमा गुणस्तरीय जनावरको बोसोको सीमा निर्धारण गर्ने कुरा भइरहेको छ, जबकि यसको प्रयोगले हरितगृह ग्यासहरू घटाउने लक्ष्य पूरा गर्न सक्ने भएकाले यसलाई इयुमा प्रवर्द्धन गरिनेछ ।

माग बढेसँगै भाउ पनि बढ्ने र यसका कारण बेलायतबाट निकासी पनि बढ्ने, जसको आफ्नै जटिलता हुनेछ ।

एउटा जहाजको ट्याङ्की भर्न कति सुँगुरहरू मार्नु पर्छ ?
यातायात र वातावरणका अनुसार पेरिसबाट न्युयोर्क उडानका लागि विमानलाई आवश्यक इन्धनको मात्रा ८,८०० सुँगुरको बोसो बराबर हुन्छ । बेलायतले पशुजन्य उत्पादनको मात्रा र उड्डयन इन्धनमा खाना पकाउने तेल प्रयोग गर्ने भएकोले यी इन्धनहरूमा जनावरको बोसो कम हुनेछ।

युरोपेली युनियनका वायुसेवा कम्पनीहरूले २०३० सम्ममा ६ प्रतिशत सफा वा हरियो इन्धन प्रयोग गर्नुपर्नेछ जसमध्ये १.२ प्रतिशत ई–केरोसिन हुनेछ। पूरै बाँकी ४.८ प्रतिशत जनावरको बोसोबाट आएको मान्दा, प्रत्येक ट्रान्सएट्लान्टिक उडानमा ४०० सुँगुरको बोसो चाहिन्छ ।

यदि उड्डयन क्षेत्रले जनावरको बोसो बढी प्रयोग गर्छन् भने, सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने उद्योगहरूमा घरपालुवा जनावरको खाना उत्पादकहरू हुनेछन् ।
हाल, बेलायतको ३८ मिलियन घरपालुवा जनावरहरूले खाना बनाउनको लागि उच्च गुणस्तरको पशु बोसोको ठूलो अनुपात प्रयोग गर्दछ ।

युके पेट फूडका उपप्रमुख कार्यकारी निकोल पाले भन्छन् ‘यो हाम्रो लागि साँच्चै महत्त्वपूर्ण कच्चा माल हो र यसको विकल्प खोज्न गाह्रो छ र तिनीहरू पहिले नै धेरै दिगो तरिकामा प्रयोग भइरहेका छन्।’ उनका अनुसार ‘त्यसैले यो कच्चा पदार्थ बायो फ्युलमा प्रयोग गर्दा थप समस्या आउनेछ । सबैभन्दा पहिले, यसले हामीलाई उड्डयन उद्योगको प्रतिद्वन्द्वीमा ल्याउनेछ। र जब लागतको कुरा आउँछ, घरपालुवा जनावरको खाद्य उद्योगले उड्डयन उद्योगसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम हुनेछैन।’

बेलायतमा अनुपात तय गर्न छलफल
युरोपेली युनियन यस दिशामा अगाडि बढेको छ, तर बेलायतले उड्डयन इन्धनमा जनावरको बोसोको अनुपात निर्धारण गर्न विचार गरिरहेको छ । सरकारले अनावश्यक परिणाम नहोस् भन्दै उड्डयन क्षेत्रमा जनावरको बोसो र प्रयोग हुने खाना पकाउने तेलको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउने वा सीमित गर्ने तयारी गरेको छ ।

जैव ईन्धन उद्योगमा धेरैजसो चिन्तित छन् कि प्रस्तावित परिवर्तनहरूले जनावरको बोसोको वैकल्पिक प्रयोगको नेतृत्व गर्नेछ । ‘यदि तपाईले जनावरको बोसोको मात्रा धेरै बढाउनुभयो र विमानमा खाना पकाउने तेल प्रयोग गर्नुभयो भने, यसले अन्य क्षेत्रमा असर गर्नेछ’, बेलायत र युरोपको पश्चिम–आधारित बायोडिजल उत्पादक अर्जेन्ट एनर्जीका डेकन पोस्नेट भन्छन् ।

उनका अनुसार, ‘त्यसैले हवाई क्षेत्रलाई दिगो बनाउन चाहने हो भने छिटो काम गर्नुपर्छ । तर यसबारे सरकारले निर्णय लिनुपर्छ ।’