एजेन्सी, २९ वैशाख । यदि कसैलाई इमरान खान ‘भीड तान्ने’ व्यक्ति होइनन्् भन्ने शंका छ भने, उनी पाकिस्तानको राजनीतिप्रति अनभिज्ञ छन् । इमरान खानको धेरै फ्यान छन्, जसले सन् १९९२ मा क्रिकेट विश्वकप जित्दादेखि लिएर २०२२ मा आफ्नो खल्तीबाट चिठ्ठी हल्लाउनेसम्म उनलाई आकर्षक बनाएको छ । उनको हरेक भनाई मानिसहरू सुन्छन् र कप्तानले जे भनिरहेका छन्, त्यो सत्य हो भनेर बुझ्छन् ।

इमरान खानले नै आफलाई क्रिकेटको शब्दावलीमा व्याख्या गर्छन, भन्छन् ‘म दृढ भएर खडा छु र अन्तिम बलसम्म खेल्नेछु ।’ तर के अन्तिम बलमा १७२ रन बनाउन सकिन्थ्यो ? अनि आफ्नै ब्याटले विकेट छोयो भने के हुन्छ ? इमरान खानको कथा पनि प्याभिलियनदेखि पिचसम्मको कथा जस्तै छ र यसबीचमा उनले आफ्ना राजनीतिक विपक्षीका यस्ता छक्का प्रहार गरिसकेका छन् कि उनीहरुसँग खेलेको इनिङ्स उनीहरूले कहिल्यै बिर्सन सक्दैनन् ।

क्रिकेट ग्राउण्ड र राजनीतिक मैदान
इमरान खानको मूलधारको राजनीतिमा प्रवेश अचानक भएको थिएन र उनका अनुसार उनले धेरै वर्षसम्म पर्खाइ र मेहनत गरे । सन् १९८७ को विश्वकपपछि इमरान खानले क्रिकेटबाट सन्यास लिने निर्णय गरेपछि पाकिस्तानका तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल जिया उल हकले उनलाई क्रिकेटमा फर्कन भने र केही महिनापछि इमरानले आफ्नो निर्णय फिर्ता लिएका थिए ।

यसैगरी जनरल जियाले पनि उनलाई पछि राजनीतिमा आउन आग्रह गरे तर इमरानले स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरे । नवाज सरिफले पनि उनलाई यस्तै प्रस्ताव गरेका थिए तर कप्तान राजनीतिमा नआउने आफ्नो निर्णयमा अडिग थिए ।

इमरान खानले आफ्नो विद्रोही विचारधाराका कारण मिलिटरी इन्टेलिजेन्स आईएसआईका पूर्व प्रमुख जनरल हमीद गुललाई मन पराएका थिए र अवसर आउनासाथ उनी जनरल हमीद गुल र मोहम्मद अली दुर्रानीले सामाजिक अभियन्ताकारूपमा बनाएको संगठन ‘पासवन’ मा सामेल भए ।

हमिद गुल र मोहम्मद अली दुर्रानीले यसलाई दबाब समूह वा ’तेस्रो शक्ति’ भनेका थिए्, जुन उनीहरूका अनुसार पाकिस्तानलाई अत्यन्त आवश्यक थियो । किनभने राजनीतिज्ञहरूले आफ्नो स्वार्थका लागि देश लुटिरहेका थिए र जनता आपसी लडाइँमा पिसिएका थिए ।

पासवानका संस्थापकले यसलाई राजनीतिभन्दा सामाजिक परिवर्तनतर्फको पहिलो कदम भनेका छन्, जुन धेरै वर्षपछि इमरानको परिवर्तनको सुनामी लहरमा देखापरेको थियो ।

यो एक धेरै प्रभावकारी ’प्रयास’ थियो । पाकिस्तानका पूर्व आईएसआई प्रमुख हमीद गुलको सुनियोजित विचार, जमात–ए–इस्लामीका दुर्रानीको उत्कृष्ट व्यवस्थापन कौशल र विश्वकपका नायक इमरान खानको क्यारिज्म्याटिक व्यक्तित्व । इमरानको राजनीतिक विचारधाराको परिपक्वतामा यो संगठन र यसका दुई नेताको धेरै प्रभाव रहेको देखिन्छ ।

धेरै वर्षपछि जनरल मुशर्रफ पनि इमरानसँग नजिक भए र इमरानसँग भेटघाट गरिरहे । जनरल मुशर्रफका अनुसार पीटीआई नेताहरूले पार्टीको हैसियतभन्दा बढी सिटको माग गरिरहेका थिए ।

क्यान्सर अस्पताल र न्यायको मापन
आफ्नी आमाको नाममा राखिएको शौकत खानम क्यान्सर अस्पताल मार्फत पाकिस्तानीहरूको ठूलो वर्गको सेवा गर्ने अब्दुल सत्तार एधीपछि इमरान खानलाई पाकिस्तानमा निस्सन्देह सबैभन्दा प्रमुख परोपकारी मानिन्छ ।

तर यहाँ पनि ‘पासवन’ उल्लेख गर्न जरुरी छ । मोहम्मद अली दुर्रानीले इमरान खानका लागि ठूलो रकम जुटाउन आफ्नो समूहका कार्यकर्ताहरू र व्यापारिक समुदायसँगको आफ्नो सम्बन्ध प्रयोग गरे ।

यस्तै एक कोष जुटाउने कार्यक्रममा इमरान खानले अर्बपति व्यापारी अब्दुल अलीम खानलाई पनि भेटे, जसले घटनास्थलमा उभिएर शौकत खानम अस्पतालका लागि ६ करोड रुपैयाँ चन्दा दिने घोषणा गरे ।
यस कार्यक्रममा पीटीआईलाई कभर गर्ने डन अखबारका पत्रकार मन्सूर मलिक उपस्थित थिए । उनी भन्छन्, ‘पीटीआई गठन हुनुअघि इमरान खानको सबैभन्दा ठूलो प्रोजेक्ट शौकत खानम क्यान्सर अस्पताल थियो, जसका लागि उनले दिनरात नभनी काम गरे ।

शौकत खानम एउटा यस्तो परियोजना थियो जसको लागि उनले पाकिस्तानी जनताबाट अधिकतम समर्थन पाएका थिए । यसमा युवा, महिला, व्यापारी वर्ग र पछि अलिम खान, जसलाई पाकिस्तान तहरीक–ए–इन्साफको ’एटीएम’ भनेर पनि चिनिन्थ्यो ।

अलीम खानको दान र शौकत खानमलाई उनको सेवाको कारण, लाहोरको शौकत खानुम अस्पतालको तेस्रो तल्लाको एउटा वार्डलाई उनका बुबा अब्दुल रहिम खानको नाममा राखिएको थियो र पेशावरको शौकत खानमको एउटा तल्लालाई उनको नाममा राखिएको थियो । आमा नसीम खानको नाममा । अलीम खान ’अब्दुल हलीम खान फाउन्डेसन’ अन्तर्गत परोपकारी र कल्याणकारी काम गर्छन् ।

२९ डिसेम्बर १९९४ मा शौकत खानम मेमोरियल क्यान्सर रिसर्च अस्पताल र अनुसन्धान केन्द्रको उद्घाटन भएको थियो र दुई वर्षपछि २५ अप्रिल १९९६ मा इमरान खानले आफ्नो राजनीतिक पार्टी पाकिस्तान तहरीक–ए–इन्साफ (पीटीआई) स्थापना गरे जसमा पास्टरको नाम पनि थियो । यसको घोषणापत्रमा यो आधारभूत कुराहरूमा आधारित थियो ।

जसमा ‘इस्लामिक कल्याणकारी राज्यको स्थापना, जवाफदेहिताको नारा र न्यायपूर्ण समाजको निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखिएको थियो । सुरुमा यसलाई ‘वान म्यान शो’ मात्र भनिए पनि पछि यो लामो लाइनमा धेरै मानिसहरु सामेल भए ।

मन्सुर मलिक भन्छन् कि पार्टी १९९६ मा गठन भए तापनि यसको पहिलो ठूलो प्रदर्शन २०११ मा देखियो, जब यसले ३० नोभेम्बरमा लाहोरको मिनार–ए–पाकिस्तानमा आफ्नो पहिलो ठूलो जुलुस गर्यो ।

त्यतिबेलासम्म विभिन्न विचारधाराका व्यक्तिहरूबाहेक केही निर्वाचित व्यक्तिहरू पनि यसमा सामेल भइसकेका थिए । २००२ को चुनावमा, पीटीआईले केवल एक सिट जित्यो, जुन मियाँवालीबाट इमरान खानले जितेका थिए ।

त्यसपछि २०१३ को चुनाव आयो । त्यतिबेला पीटीआईले तल्लो तहमा आफूलाई व्यवस्थित गर्न थाल्यो, को उम्मेदवार बन्ने, कसले पैसा खर्च गर्ने, कसले गर्न सक्छ र कसले सक्दैन ।

पार्टी गठन भएलगत्तै विवाद सुरु
अहिले पाकिस्तान तहरीक–ए–इन्साफ (पीटीआई) मा विभाजन, विद्रोही सदस्य र सहयोगीहरूको असहमतिको चर्चा भइरहेको छ । विद्रोही सदस्यहरूलाई कहिले ’देशद्रोही’ भन्ने कहिले भ्रष्टाचारको आरोप लगाइन्छ ।

तर के यो पीटीआईमा पहिलो पटक भइरहेको छ ? कुनै हालतमा होइन । पार्टी गठन भई निर्वाचनमा भाग लिएदेखि नै पार्टीका विभिन्न गुटहरू आपसमा भिड्दै आएका थिए् र धेरैले पार्टी छाडेका छन् ।
इमरान खानले सन् १९९६ मा आफ्नो राजनीतिक दल पाकिस्तान तहरीक–ए–इन्साफ (पीटीआई) गठन गर्दा, ११ खेलाडीको क्रिकेट टोलीको कप्तानी गर्नु र राष्ट्रिय स्तरमा राजनीतिक दल चलाउनुमा के फरक हुन्छ भन्ने कुरा सायद उनलाई थाहा थिएन ।

यो थाहा छ कि इमरान खानको व्यक्तित्वमा यो तथ्य पनि समावेश छ कि जो उनको धेरै नजिक आउँछ, केहि समय पछि उहाँबाट टाढा जान्छ । हमिद खानदेखि सेवानिवृत्त न्यायाधीश वाजिहुद्दीनसम्म र जहाँगीर खानदेखि अलीम खानसम्म पीटीआईमा आएर छाड्नेको सदस्यहरूको सूची निकै लामो छ ।

इमरान, अर्तुग्रुल र युवा
२०१८ को चुनावमा, पीटीआईले राष्ट्रिय सभामा ११६ सिट जित्यो र इमरान खान पाकिस्तानको इतिहासमा पाँच सिटमा प्रतिस्पर्धा गर्ने र सबै पाँच जित्ने पहिलो राजनीतिज्ञ बने ।

िवजयपछिको सम्बोधनमा इमरान खानले आफ्नो भावी सरकारको भिजन प्रस्तुत गर्दै देशलाई पूर्ण कल्याणकारी राज्य बनाउन र मदिना राज्यको सिद्धान्तमा चलाउन चाहेको बताए ।

उनले सादगी र सानो मन्त्रिपरिषद्को सरकारको कुरा गरे तर विगत झैँ यो वाचा पनि केही दिनमै हराएर गयो । मन्त्रिपरिषद् विस्तार पनि जारी रह्यो । अनि खर्च पनि बढ्दै गयो । न प्रधानमन्त्री निवास विश्वविद्यालय बने, न मन्त्रीहरु साइकलमा आए ।

ठूला–ठूला र महँगो सवारी साधनको लाइन लाग्न थाल्योे र प्रधानमन्त्री हेलिकप्टरबाट कार्यालय पुग्न थाले । उनलाई मन पराउने मतदातालाई नराम्रो लागे पनि तर इमरानको विगतका राजनीतिज्ञहरूप्रतिको घृणाले उनीहरूको हृदय यति हदसम्म भरिदिएका थिए कि उनीहरूले कप्तानको यो रूपलाई अनिच्छासाथ स्वीकार गरे ।

सन् २०२० मा, इमरान खानले एक अन्तर्वार्तामा पाकिस्तानका जनताले लोकप्रिय टर्की शृंखला दिरिलिसः एर्तग्रुल हेर्न चाहेको बताएका थिए । यो पनि इमरान खानको एउटा बलियो इस्लामिक राज्यको जगतर्फको सङ्केत थियो वा सायद उनले आफूलाई त्यही रूपमा देखिरहेका थिए ।

ओटोमन ऐतिहासिक व्यक्तित्व एर्तुग्रुल ओटोमन साम्राज्यका संस्थापक उस्मान गाजीका पिता थिए, जसले आफ्नो जीवन मंगोल, देशद्रोही र क्रुसेडर ईसाईहरू विरुद्ध लड्दै बिताए । उनका छोराले पछि ओटोमन साम्राज्यको स्थापना गरे जुन ६०० वर्षसम्म चल्यो ।

इमरानको ‘टाइगर’ र ‘हेट स्पीच’को सुनामी
२०१४ मा, जब इमरान खान तत्कालीन प्रधानमन्त्री नवाज शरीफ विरुद्ध सडकमा उत्रिए र उनले युवाहरूको सुनामीले ‘भ्रष्ट’ राजनीतिज्ञहरूलाई ध्वस्त पार्ने बताए त्यसैले सायद धेरैलाई थाहा थिएन कि सुनामी पछि विनाशको धेरै फोहोर पनि निस्कन्छ, जुन सफा गर्न धेरै गाह्रो छ । इमरानको सुनामीमा पनि त्यस्तै भयो ।

जसले इमरानको विरोध ग¥यो, इमरान खानका समर्थक र इमरान आफैंले उनलाई निकै तल्लोस्तरको गाली गर्थे । आज कसैलाई राम्रो भनेर वर्णन गरिन्थ्यो र भोलि त्यसैलाई आलोचना गरेर ‘देशद्रोही’ र ‘बिकाउ’ भनिन्थ्यो । उनको पार्टीमा उनीसँगको असहमतिको कुनै गुंजांइश छैन र यो पीटीआईको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी देखिन्छ ।

के इमरान खान राजनीतिक व्यक्ति हुन् ?
इमरान खान सधैं राजनीतिज्ञहरूलाई तथानाम बोल्दै आएका छन्, कहिले सदनलाई पनि केही मान्दैनन् र कहिले पाकिस्तानका संस्थापक मोहम्मद अली जिन्ना बाहेक विगतका कुनै पनि राजनीतिज्ञलाई देशप्रति वफादार मान्दैनन् ।

फराह जियाकाअनुसार इमरान आफैं एक राजनीतिक व्यक्ति होइनन् । उनीले राजनीतिक तालिम पाएका छैनन्, ‘उनी आफ्नो भाषणमा म राजनीतिको विद्यार्थी हुँ भनेर भन्न खोज्छन्, तर वास्तवमा उनी राजनीतिको विद्यार्थी होइनन्, उनी क्रिकेटर हुन् र त्यो पनि रिटायर्ड, जो आफ्नो विगतमा मात्र बाँच्छन् ।’

िकनकी राजनीति दिने र लिने सिद्धान्तमा आधारित हुन्छ, यसमा धेरै लचकता चाहिन्छ जुन इमरान खानमा छैन । आफूलाई मसीहा ठान्ने विचारधाराको व्यक्ति मात्र हो ।

मसिहा, क्रिकेटर वा राजनीतिज्ञ, इमरानले दोस्रो इनिङ्समा रक्षात्मक रणनीति अपनाउछन् कि आक्रामक ढंगले खेल्छन् भन्ने हेर्न बाँकी छ । त्सबाटै उनको थप मूल्यांकन हुनेछ ।