– आनन्दप्रसाद पोखरेल –

नेपाल अहिले गम्भीर राजनीतिक सङ्क्रमणको चरणमा उभिएको छ। गणतन्त्र स्थापनाको झण्डै दुई दशक बितिसक्दा पनि जनतामा अपेक्षित स्थिरता, सुशासन र आर्थिक समृद्धिको अनुभूति हुन सकेको छैन। संसद् सत्ता–लुछाचुँडीको अखडा बनेको छ, गठबन्धनहरू स्वार्थअनुसार बने–टुटे भइरहेका छन् र युवापुस्तामा राजनीतिप्रति वितृष्णा र आक्रोश बढ्दो छ। यही पृष्ठभूमिमा नेकपा (एमाले) ले आफ्नो एघारौँ महाधिवेशन सम्पन्न गर्दै वैचारिक स्पष्टता, संगठनात्मक सुदृढीकरण र आगामी संसदीय निर्वाचनमा विजयउन्मुख रणनीतिको स्पष्ट सङ्केत दिएको छ।

नेपालको बहुदलीय प्रतिस्पर्धात्मक राजनीतिक अभ्यासमा निर्वाचन सत्ता प्राप्तिको साधन मात्र होइन, निर्वाचन भनेको राजनीतिक दलको विचार, नेतृत्व क्षमता, संगठनात्मक दक्षता, शासन अनुभव र राष्ट्रप्रतिको दृष्टिकोणको समग्र परीक्षण हो। ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ भन्ने राष्ट्रिय आकाङ्क्षा पूरा गर्न कुन दलसँग स्पष्ट योजना, कार्यान्वयन क्षमता र जनताप्रतिको उत्तरदायित्व छ भन्ने निर्णय पनि निर्वाचनमार्फत नै हुन्छ।

जनअसन्तोष, युवा आक्रोश र राजनीतिक विकल्पको खोजी

पछिल्ला वर्षहरूमा देखिएका युवा आन्दोलन, सडक सङ्घर्ष र असन्तोषका स्वरहरूले नेपाली राजनीति गम्भीर मोडमा पुगेको सङ्केत गर्छन्। बेरोजगारी, अवसरको अभाव, भ्रष्टाचार र राजनीतिक अनिश्चितताका कारण ठुलो सङ्ख्यामा युवा बिदेसिन बाध्य छन्। राज्यप्रति भरोसा कमजोर हुँदै गएको छ।

यस्तो अवस्थामा केही नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू ‘वैकल्पिक राजनीति’ को नारा लिएर उदाएका छन्। उनीहरूले पुराना दलहरूको कमजोरी औँल्याएका छन्, जुन धेरै हदसम्म सही पनि हो। तर प्रश्न उठ्छ- के नारा मात्र पर्याप्त हुन्छ? के शासन चलाउने अनुभव, संस्थागत संरचना र स्पष्ट वैचारिक आधार बिना राज्य सञ्चालन सम्भव छ ?

यही प्रश्नको उत्तर खोज्दा नेपाली राजनीतिमा एमालेको भूमिकालाई अलग ढङ्गले हेर्नुपर्ने हुन्छ।

वैचारिक स्पष्टता : एमालेको मूल शक्ति

नेकपा (एमाले) को राजनीतिक शक्ति यसको स्पष्ट र निरन्तर वैचारिक आधार-जनताको बहुदलीय जनवादमा निहित छ। सामाजिक न्याय, राष्ट्रिय स्वाधीनता, समावेशी विकास र राजनीतिक स्थिरतालाई केन्द्रमा राखेको यो विचारधारा समय–समयमा व्यवहारमा परीक्षण हुँदै आएको छ।

विपक्षी दलहरू प्रायः अवसरवादी गठबन्धन, सत्ता–केन्द्रित सम्झौता र अस्थायी एजेन्डामा सीमित देखिन्छन्। विचारको यस्तो अस्थिरताले दीर्घकालीन नीति निर्माणमा बाधा पुर्‍याउँछ। एमालेको वैचारिक निरन्तरताले भने कार्यकर्ता र मतदातामा स्थिर विश्वास निर्माण गरेको देखिन्छ।

भदौ २३ को युवा आन्दोलन र त्यसपछिका विध्वंसात्मक गतिविधिले राज्यको कमजोरी मात्र होइन, स्थिर र स्पष्ट राजनीतिक शक्तिको आवश्यकता पनि उजागर गरिदियो। यस्ता परिस्थितिले एमालेको औचित्य र आवश्यकता अझ बलियो बनाएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।

केपी शर्मा ओलीको नेतृत्व : आलोचनाभन्दा माथि उभिएको दृढता

एघारौँ महाधिवेशनले केपी शर्मा ओलीलाई तेस्रो पटक पार्टी अध्यक्षमा निर्वाचित गरेको छ। यो निर्णय केवल व्यक्तिको पुनरावृत्ति होइन, पार्टीभित्र नेतृत्वप्रतिको विश्वासको पुनः पुष्टि हो।

पूर्वाग्रही आलोचना, प्रायोजित आरोप र व्यक्तिगत आक्षेपका बाबजुद ओलीको नेतृत्व शैली स्पष्ट, निर्णायक र आत्मविश्वासी मानिन्छ। राष्ट्रिय स्वाभिमानका प्रश्नमा स्पष्ट अडान, नीति निर्माणमा दृढता र दबाबका बीच पनि निर्णय लिन सक्ने क्षमताले उनको नेतृत्वलाई विशिष्ट बनाएको छ।

जहाँ विपक्षी नेतृत्व प्रायः सम्झौतामुखी, द्विविधाग्रस्त र अस्पष्ट देखिन्छ, त्यहाँ ओली ‘निर्णय गर्न सक्ने’ र ‘जिम्मेवारी लिन सक्ने’ नेताका रूपमा स्थापित हुनुहुन्छ। यही कारण एमालेको राजनीतिक सन्देश जनस्तरमा स्पष्ट र प्रभावकारी देखिन्छ।

संगठनात्मक शक्ति : एमालेको अदृश्य तर निर्णायक हतियार

राजनीतिमा विचार र नेतृत्व जति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, सङ्गठन र कार्यकर्ता उति नै निर्णायक हुन्छन्। नेकपा (एमाले) को संगठनात्मक संरचना देशव्यापी, अनुशासित र संस्थागत छ। स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म कार्यकर्ता परिचालन गर्ने क्षमतामा एमालेको अग्रता स्पष्ट देखिन्छ।

धेरै विपक्षी दलहरू व्यक्ति–केन्द्रित वा गठबन्धन–आश्रित राजनीतिमा सीमित हुँदा एमालेको संस्थागत सङ्गठन यसको ठुलो राजनीतिक पुँजी बनेको छ। निर्वाचन प्रक्रियामा भुइँस्तरीय संगठनले निर्णायक भूमिका खेल्ने भएकाले यो पक्ष झनै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा एमालेको जनआधार पुनः ध्रुवीकृत हुँदै गएको देखिन्छ, जसले आगामी निर्वाचनमा पार्टीलाई थप बलियो बनाउने सङ्केत गर्छ।

शासन अनुभव, विकास र राष्ट्रहित

एमालेले सामाजिक न्यायसहितको लोकतान्त्रिक प्रणालीभित्र आर्थिक समृद्धिलाई प्राथमिकता दिँदै विगतमा पूर्वाधार विकास, ऊर्जा, सडक, जलविद्युत् र राष्ट्रिय गौरवका परियोजनालाई अघि बढाएको इतिहास छ।

शासन अनुभवका कारण नीति निर्माण र कार्यान्वयनबिचको सम्बन्ध बुझ्ने क्षमता एमालेमा विकसित भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा पनि राष्ट्रिय हितलाई केन्द्रमा राख्ने दृष्टिकोण एमालेको पहिचान बनेको छ।

विपक्षी दलहरूमा सत्ता सन्तुलन र गठबन्धन व्यवस्थापन प्राथमिकतामा पर्दा विकास र दीर्घकालीन नीति दोस्रो स्थानमा परेको आलोचना सुनिन्छ। यही कारण जनस्तरमा ‘काम गर्ने पार्टी’ को छवि एमालेसँग जोडिएको देखिन्छ।

नयाँ राजनीतिक शक्तिहरू : सम्भावना र यथार्थ

नयाँ वा वैकल्पिक राजनीतिक पार्टीहरूले पुराना दलप्रतिको असन्तुष्टिलाई आवाज दिएका छन्, जुन लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक पक्ष हो। तर वैचारिक गहिराइ, संगठनात्मक क्षमता र शासन अनुभवको अभावले उनीहरूलाई दीर्घकालीन विकल्पका रूपमा स्थापित हुन कठिन देखिन्छ।

ग्रामीण समाजसँग कमजोर सम्बन्ध, स्पष्ट आर्थिक र परराष्ट्र नीतिको अभाव, र राज्य सञ्चालनको जटिलता बुझ्ने व्यवहारिक अनुभव नहुनु उनीहरूको प्रमुख सीमाहरू हुन्। नैतिक श्रेष्ठताको दाबी व्यवहारिक राजनीतिसँग ठोक्किँदा चुनौती झनै स्पष्ट हुँदै गएको छ।

निष्कर्ष : किन एमाले अझै प्रतिस्पर्धामा अग्रस्थानमा छ ?

समग्र राजनीतिक र वैचारिक विश्लेषण गर्दा नेकपा (एमाले) को शक्ति यसको स्पष्ट विचारधारा, अनुभवी र निर्णायक नेतृत्व, बलियो सङ्गठन र राष्ट्रहितसँग जोडिएको विकास दृष्टिकोणमा निहित छ।

विपक्षी दलहरू अस्थायी गठबन्धन र सत्ता–केन्द्रित राजनीतिमा सीमित रहँदा, र नयाँ पार्टीहरू वैचारिक तथा संगठनात्मक अपरिपक्वतामा अल्झिँदा, एमाले स्थिरता, अनुभव र स्पष्ट दिशासहित अघि बढिरहेको देखिन्छ।

यही कारण बौद्धिक बहस, जनआकर्षण र आगामी निर्वाचन प्रतिस्पर्धामा नेकपा (एमाले) ले विपक्षी तथा नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूमाथि सन्तुलित तर बलियो उपस्थिति जनाउने आधार तयार गरिसकेको छ। वर्तमान राजनीतिक परिदृश्यले देखाउँछ-आगामी निर्वाचनमा एमालेसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने शक्ति सीमित देखिन्छ।