आनन्द पाेखरेल 

२०८२ फागुन २१ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनपछि नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ बहसले स्थान पाएको छ-डिजिटल प्लेटफर्म र एल्गोरिदमको प्रभाव। परम्परागत राजनीतिक विश्लेषणभन्दा फरक ढङ्गले हेर्दा, यस पटकको चुनावी परिणामलाई बुझ्न डिजिटल संरचनाको भूमिका केन्द्रीय बनेको विश्लेषण हुन थालेको छ।डिजिटल प्लेटफर्म भन्नाले इन्टरनेटमार्फत मानिस, सूचना र सेवाहरूलाई जोड्ने माध्यमलाई जनाइन्छ भने एल्गोरिदम भनेको कुनै सामग्री कसलाई, कति र कसरी देखाउने भन्ने निर्धारण गर्ने चरणबद्ध प्रणाली हो। यही संयोजनले आज सामाजिक सञ्जालमा जनमत निर्माणको स्वरूप नै परिवर्तन गरिरहेको छ।

स्क्रिनमै सरेको चुनावी प्रतिस्पर्धा

राजनीतिक प्रतिस्पर्धा अब केवल सभा, संगठन र घरदैलोमा सीमित छैन। आजको प्रतिस्पर्धा सामाजिक सञ्जालका स्क्रिनहरूमा पनि उत्तिकै तीव्र रूपमा लडिन्छ। Facebook, TikTok र YouTube जस्ता प्लेटफर्मका एल्गोरिदमहरूले कुन सन्देश कति मानिससम्म पुग्ने भन्ने निर्धारण गर्छन्।यी प्लेटफर्महरूले छोटो, भावनात्मक र आकर्षक सामग्रीलाई प्राथमिकता दिने हुँदा परम्परागत शैलीका लामो र औपचारिक राजनीतिक सन्देशहरू प्रभावकारी बन्न सकेनन्। परिणामतः, नीति, कार्यक्रम र उपलब्धि प्रस्तुत गरिए पनि ती डिजिटल भाषामा रूपान्तरण हुन नसक्दा व्यापक पहुँच बनाउन असफल भएको देखिन्छ।

‘एंगेजमेन्ट’को खेलमा कमजोर उपस्थिति

एल्गोरिदमले ‘एंगेजमेन्ट’-जसमा प्रतिक्रिया, शेयर र टिप्पणी पर्छन्-लाई उच्च प्राथमिकता दिन्छ। तर राजनीतिक सन्देशहरूमा आवश्यक अन्तरक्रिया नबन्दा ती सीमित दायरामै सीमित रहे।यसको विपरीत, प्रतिस्पर्धी शक्तिहरूले छोटा भिडियो, प्रभावशाली नाराहरू र भावनात्मक अपीलमार्फत उच्च एंगेजमेन्ट सिर्जना गर्न सफल भए। यसले उनीहरूको सन्देशलाई तीव्र रूपमा फैलिन सहयोग गर्‍यो।

नकारात्मक प्रचार र भ्रामक सूचनाको प्रभाव

डिजिटल प्लेटफर्महरूमा नकारात्मक प्रचार र भ्रामक सूचनाको प्रभाव पनि उल्लेखनीय रह्यो। एल्गोरिदमले विवादास्पद र उत्तेजक सामग्रीलाई छिटो फैलाउने हुँदा आरोप र आलोचनाहरू व्यापक रूपमा फैलिएका थिए।यस्ता विषयमा तुरुन्त र प्रभावकारी प्रतिक्रिया दिन नसक्दा जनधारणामा नकारात्मक असर परेको विश्लेषण गरिएको छ।

युवासँग कमजोर पहुँच

विशेषगरी युवा मतदाता, जो डिजिटल माध्यमका प्रमुख उपभोक्ता हुन्, उनीहरूसँग प्रभावकारी पहुँच कायम गर्न नसक्नु अर्को प्रमुख कमजोरीका रूपमा देखिएको छ।युवाको ध्यान आकर्षित गर्ने शैली, भाषा र प्रस्तुति अपनाउन नसक्दा उनीहरू अन्य विकल्पतर्फ आकर्षित भएको देखिन्छ।

डिजिटल संगठन र रणनीतिमा कमी

डाटा विश्लेषण, लक्षित सन्देश (targeted messaging) र अनलाइन अभियान सञ्चालनमा पर्याप्त लगानी नहुनु पनि पराजयको कारणमध्ये एक रहेको निष्कर्ष छ।डिजिटल संगठन निर्माणमा कमजोरीका कारण सन्देश सही समूहसम्म प्रभावकारी रूपमा पुग्न सकेन।

बदलिँदो राजनीतिक यथार्थ

यस निर्वाचनले स्पष्ट सन्देश दिएको छ-राजनीतिक सफलता अब केवल भौतिक उपस्थितिमा निर्भर छैन। डिजिटल प्रभावकारिता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण भइसकेको छ।एल्गोरिदमलाई बुझ्ने, त्यसअनुसार सामग्री निर्माण गर्ने र तुरुन्त प्रतिक्रिया दिने क्षमता नै आजको राजनीतिक सफलताको आधार बन्दै गएको छ।

निष्कर्ष

डिजिटल प्लेटफर्म र एल्गोरिदम यस पटकको पराजयका ‘अदृश्य तर निर्णायक’ कारणका रूपमा देखिएका छन्।यदि राजनीतिक दलहरूले यस यथार्थलाई गम्भीरतापूर्वक आत्मसात गर्दै डिजिटल रणनीतिमा सुधार गर्न सकेनन् भने आगामी प्रतिस्पर्धामा पनि उस्तै चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ।अब समय स्पष्ट छ—राजनीति पनि डिजिटल युगअनुसार रूपान्तरण हुनैपर्छ।