काठमाडौं, असोज ३१। बडादसैँको सातौँ दिन आज देशभर फूलपाती पर्व श्रद्धा, भक्तिभाव र धार्मिक विधिपूर्वक मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल सप्तमीका दिन मनाइने फूलपातीमा घरघरका दसैँघर तथा पूजाकोठामा विभिन्न वनस्पति, फूल, पात र फल भित्र्याएर नवदुर्गाको विशेष पूजा आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ।

फूलपातीलाई बडादसैँको महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वका रूपमा लिइन्छ। घटस्थापनाका दिनदेखि सुरु भएको नवदुर्गाको पूजाआराधनालाई फूलपातीले थप विशेष बनाउने धार्मिक विश्वास छ। यस दिन नौ प्रकारका वनस्पतिलाई देवीका प्रतीकका रूपमा दसैँघरमा भित्र्याएर विधिपूर्वक पूजा गर्ने चलन छ।

फूलपातीको धार्मिक महत्त्व

धार्मिक मान्यताअनुसार फूलपाती भित्र्याउनु भनेको नवदुर्गाका प्रतीकलाई घरमा प्रवेश गराउनु हो। यसले घरपरिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि, आरोग्य र कल्याण प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। फूलपातीमा प्रयोग गरिने विभिन्न वनस्पतिले शक्ति, उर्वरता, प्रकृति र समृद्धिको प्रतीकात्मक अर्थ बोकेका हुन्छन्।

फूलपातीमा केराको बोट, दारिम, धानको बाला, हलेदो, माने, कर्चुर, बेलपत्र, अशोक र जयन्तीजस्ता वनस्पति समावेश गर्ने परम्परा छ। यिनलाई नवदुर्गाका सहायक शक्तिका प्रतीकका रूपमा पूजा गरिन्छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार केरामा ब्रह्माणी, दारिममा रक्तदन्तिका, धानमा लक्ष्मी, हलेदोमा दुर्गा, मानेमा चामुण्डा, कर्चुरमा कालिका, बेलपत्रमा शिवा, अशोकमा शोकरहिता र जयन्तीमा कात्तिकी देवीको आह्वान गरी पूजा गर्ने चलन छ। विभिन्न स्थान, समुदाय र कुलपरम्पराअनुसार फूलपातीमा समावेश गरिने वनस्पति तथा पूजा विधिमा केही भिन्नता पाइन्छ।

फूलपाती भित्र्याउनुअघि घरको दसैँघर वा पूजाकोठा सफा गरी पूजाका सामग्री तयार पारिन्छ। त्यसपछि परम्पराअनुसार आवश्यक वनस्पति, फूल, पात तथा फल सङ्कलन गरी पूजा गर्ने स्थानमा ल्याइन्छ। फूलपातीलाई घटस्थापनाका दिन राखिएको जमरा र कलशसँगै राखेर परम्पराअनुसार देवीको आह्वान, मन्त्रपाठ, धूप, दीप, फूल तथा नैवेद्य अर्पण गरी पूजा आराधना गरिन्छ। पूजापछि परिवारका सदस्यले देवीसँग सुख, शान्ति, आरोग्य, समृद्धि र बाधा–विघ्नबाट मुक्ति मिलोस् भनी प्रार्थना गर्ने चलन छ।

परिवार, समुदाय, मन्दिर र स्थानीय परम्पराअनुसार पूजाका सामग्री तथा विधिमा भिन्नता हुन सक्ने भएकाले आफ्नो कुलपरम्परा वा स्थानीय पुरोहितको निर्देशनअनुसार पूजा गर्न परम्परा रहेकाे छ । 

गोरखाबाट हनुमानढोकामा फूलपाती ल्याउने ऐतिहासिक परम्परा

फूलपाती पर्वसँग गोरखा दरबार र काठमाडौंको हनुमानढोका दरबारको ऐतिहासिक सम्बन्ध पनि जोडिएको छ। परम्परागत रूपमा गोरखाबाट ल्याइएको फूलपाती काठमाडौंको हनुमानढोकास्थित दसैँघरमा भित्र्याउने चलन रहेको छ।

नेपाल एकीकरणको इतिहाससँग जोडिएको यस परम्पराले सांस्कृतिक एकता र ऐतिहासिक निरन्तरताको सन्देश दिने विश्वास गरिन्छ। गोरखाबाट फूलपाती ल्याएर हनुमानढोकामा भित्र्याउने परम्परा नेपाली दसैँ संस्कृतिको विशिष्ट पक्षका रूपमा परिचित छ।

फूलपातीसँगै बडादसैँको उल्लास अझ बढ्ने गर्दछ। घरघरमा देवीको आराधना, पारिवारिक जमघट र धार्मिक अनुष्ठानले दसैँको वातावरणलाई थप उत्सवमय बनाउँछ। फूलपातीले धार्मिक आस्था मात्र नभई प्रकृतिप्रतिको सम्मान, पारिवारिक सद्भाव र नेपाली सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरतासमेत झल्काउने गर्दछ।