जनता टाइम्स

३ मंसिर २०८३, बिहिबार २०:३६

ट्रम्प, सी र पुटिनबीच ऐतिहासिक त्रिपक्षीय वार्ता, आणविक हतियारदेखि युक्रेन युद्धसम्म छलफल


काठमाडौं, मंसिर ३ । अमेरिका, चीन र रुसका शीर्ष नेताहरूबीच चीनको सेन्जेनमा ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक भएको छ । एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसरमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन एउटै मञ्चमा बसेर विश्वका प्रमुख सुरक्षा तथा राजनीतिक मुद्दामा छलफल गर्नुभएको हो ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सीको अध्यक्षतामा भएको बैठकमा आणविक हतियार नियन्त्रण, युक्रेन र इरानमा जारी युद्ध, विश्वव्यापी व्यापारिक तनाव तथा अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा प्रमुख एजेन्डा बनेका थिए ।

बैठकमा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले यसलाई ऐतिहासिक क्षण भन्दै विश्वका जटिल समस्याबारे खुला संवाद आवश्यक रहेको बताउनुभयो । आणविक हतियारको संख्या घटाउने र तिनको प्रयोगको जोखिम कम गर्ने विषयमा अमेरिका, चीन र रुसको विशेष जिम्मेवारी रहेको उहाँको भनाइ थियो ।

चिनियाँ राष्ट्रपति सीले आणविक हतियारलाई मानवजातिको टाउकोमाथि झुन्डिएको तरबारको संज्ञा दिँदै यस्ता हतियार पूर्ण रूपमा प्रतिबन्धित गरी नष्ट गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो । आणविक युद्ध कसैले जित्न नसक्ने स्पष्ट पार्दै उहाँले ठूला शक्तिराष्ट्रबीचको सहकार्य विश्व शान्तिका लागि अनिवार्य रहेको बताउनुभयो ।

रुसी राष्ट्रपति पुटिनले पनि दोस्रो विश्वयुद्धका विजेता राष्ट्रका रूपमा अमेरिका, चीन र रुसको अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति तथा सुरक्षा कायम राख्ने साझा जिम्मेवारी रहेको बताउनुभयो । युक्रेनलगायत क्षेत्रीय द्वन्द्व समाधानमा तीनै देशको साझा स्वार्थ रहेको उहाँको भनाइ थियो ।

त्रिपक्षीय बैठकअघि ट्रम्पले सी र पुटिनसँग छुट्टाछुट्टै द्विपक्षीय भेटवार्ता पनि गर्नुभएको थियो । पुटिनसँगको करिब ४० मिनेट लामो भेटमा युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा छलफल भएको थियो । ट्रम्पले पुटिनलाई आफ्नो मित्र बताउँदै वार्ताबाट सकारात्मक नतिजा आउने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।

त्यस्तै, चिनियाँ राष्ट्रपति सीसँगको भेटमा ट्रम्पले इरान युद्धका कारण प्रभावित हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने तेल ढुवानीको सुरक्षा र चीनले अमेरिकी कृषि उपज थप खरिद गर्नुपर्ने विषय उठाउनुभयो । जवाफमा सीले अमेरिका–चीन सम्बन्ध सुधारका लागि आर्थिक तथा व्यापारिक संवादलाई निरन्तरता दिनुपर्ने र ताइवानको संवेदनशील विषयलाई ध्यान दिनुपर्ने बताउनुभयो ।

यद्यपि, यस बैठकबाट तत्कालै कुनै ठूलो सम्झौता हुने अपेक्षा भने कम रहेको कूटनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ । अमेरिका र रुसबीचको अन्तिम आणविक हतियार नियन्त्रण सम्झौता ‘न्यु स्टार्ट’ को म्याद सकिएपछि ट्रम्पले चीनलाई समेत समेटेर नयाँ सम्झौता गर्न चाहनुभएको छ । तर आफ्नो आणविक हतियारको भण्डार अमेरिका र रुसको तुलनामा निकै कम रहेको भन्दै चीन त्यसमा सहमत हुन इच्छुक देखिएको छैन ।

यसैबीच, चीन र रुसबीचको रणनीतिक निकटता तथा अमेरिका–चीनबीच कायम व्यापारिक र प्राविधिक प्रतिस्पर्धाले त्रिपक्षीय सहकार्यलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ । युक्रेन, युरोपेली राष्ट्र तथा जापान र दक्षिण कोरियाजस्ता सरोकारवाला देशलाई वार्ताबाहिर राखिएकाले तीन महाशक्तिबीचको सहमतिले साना तथा मध्यम राष्ट्रहरूको हित ओझेलमा पार्न सक्ने चिन्तासमेत व्यक्त गरिएको छ ।