नवराज पथिक
नेकपा (एमाले) को मंसिर २ र ३ गते काठमाडौंमा भएकाे राष्ट्रिय भेलाले २१ बुँदे समसामयिक विशेष प्रस्ताव र सङ्कल्प पारित गर्दै पार्टीलाई पुनः निर्णायक राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा स्थापित गर्ने उद्घोष गरेको छ। ‘निर्णायक राष्ट्रिय शक्ति निर्माण हाम्रो सङ्कल्प, समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली हाम्रो गन्तव्य’ भन्ने नाराका साथ सम्पन्न भेलाले पार्टीको राजनीतिक, वैचारिक र संगठनात्मक पुनर्जागरणको प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
तीन हजार चारसयभन्दा बढी प्रतिनिधिको सहभागितामा सम्पन्न राष्ट्रिय भेलाले पारित गरेका प्रस्ताव र सङ्कल्पलाई हेर्दा एमाले अहिले केवल आगामी निर्वाचनको तयारीमा मात्र जुट्न खोजिरहेको छैन, बरु पछिल्लो राजनीतिक धक्काबाट बाहिर निस्केर आफ्नो अस्तित्व, प्रभाव र राजनीतिक औचित्य पुनः स्थापित गर्ने अभियानमा लागेको देखिन्छ।
भेलाले लोकतन्त्र र संविधानको रक्षा, राष्ट्रिय स्वाधीनताको संरक्षण, जनजीविकाका सवाल, संगठनात्मक एकता, पार्टी शुद्धीकरण, युवा पुस्तासँग संवाद र आगामी निर्वाचनको तयारीलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। यी विषय आफैँमा महत्त्वपूर्ण छन्। तर राजनीतिक दलको वास्तविक शक्ति उसले पारित गर्ने प्रस्तावको सङ्ख्यामा होइन, ती प्रस्ताव कार्यान्वयन गर्ने इच्छाशक्ति, इमानदारी र क्षमतामा निर्भर हुन्छ।
त्यसैले एमालेको राष्ट्रिय भेलालाई केवल राजनीतिक प्रतिबद्धताको दस्तावेजका रूपमा होइन, पार्टीले आफूलाई बदल्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने अग्निपरीक्षाका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।
१. एमालेको अहिलेको अवस्था : पराजयको पीडा कि राजनीतिक यथार्थको संकेत ?
एमालेको राष्ट्रिय भेलामा अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टीले भोगेको धक्का चुनावी परिणामबाट मात्र नभई सरकार अपदस्त भएदेखि सुरु भएको बताउनुभएको थियाे। उहाँले भदौ २३ र २४ का घटनाक्रम तथा पार्टीमाथि भएको भनिएको घेराबन्दीलाई राजनीतिक रूपमा बुझ्नुपर्ने धारणा राख्नुभएको थियाे।
यो अभिव्यक्तिले एमाले नेतृत्व पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमलाई आफ्नो पार्टीमाथिको राजनीतिक आक्रमणका रूपमा व्याख्या गरिरहेको देखाउँछ। तर यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न उठ्छ– पार्टीले भोगेको राजनीतिक क्षतिको सम्पूर्ण जिम्मेवारी बाह्य परिस्थितिलाई मात्रै दिन मिल्छ कि आफ्ना कमजोरीको पनि समीक्षा गर्नुपर्छ ?
राष्ट्रिय भेलाले पारित गरेको ‘निर्णायक राष्ट्रिय शक्ति निर्माण’ को सङ्कल्प सार्थक बनाउने हो भने त्यसको सुरुवात पार्टी कार्यालयबाट होइन, जनताको घरदैलोबाट हुनुपर्छ। नेताको सुविधाबाट होइन, जनताको आवश्यकताबाट हुनुपर्छ। भाषणबाट होइन, परिणामबाट हुनुपर्छ।
राजनीतिमा बाह्य दबाब, राजनीतिक षड्यन्त्र र प्रतिकूल परिस्थितिको भूमिका हुन सक्छ। तर जनताको समर्थन घट्नु, संगठनप्रति असन्तुष्टि बढ्नु र नेतृत्वप्रति प्रश्न उठ्नुका कारण पार्टीभित्र पनि खोज्नुपर्छ।
एमालेले आफ्नो विगतको योगदानको चर्चा गर्नु स्वाभाविक हो। तर विगतको योगदान वर्तमानको असफलता ढाक्ने आवरण बन्नु हुँदैन। जनताले पार्टीको इतिहास मात्र होइन, वर्तमान व्यवहार र भविष्यको योजना पनि हेर्छन्।
एमालेले अब ‘हामीमाथि अन्याय भयो’ भन्ने भाष्यमा मात्र राजनीति गरेर पुग्दैन। ‘हामीबाट के गल्ती भयो र अब के बदल्छौँ ?’ भन्ने प्रश्नको स्पष्ट जवाफ दिनुपर्छ।
२. अध्यक्ष ओलीको नेतृत्व : शक्ति पनि, चुनौती पनि
एमालेको वर्तमान राजनीतिक यात्रामा अध्यक्ष केपी शर्मा ओली निर्णायक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। उहाँको नेतृत्वमा पार्टीले राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावशाली भूमिका खेलेको छ। तर लामो समयसम्म एउटै नेतृत्वको वरिपरि केन्द्रित राजनीति गर्दा पार्टीभित्र नेतृत्व विकास, पुस्तान्तरण र आन्तरिक लोकतन्त्रका प्रश्न पनि उठ्नु स्वाभाविक हो। तर नेतृत्व कसैकाे लहड, इच्छा र डाहले जन्मने कुरा हाेइन भन्ने सत्यलाई पनि भुल्नु हुँदैन ।
राष्ट्रिय भेलामा पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउने, कमी–कमजोरी सच्याउने र नयाँ ऊर्जा सिर्जना गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ। अब यसको वास्तविक परीक्षा नेतृत्वले आफ्नै आलोचना सुन्ने र आवश्यक परे आफूलाई पनि सुधार्ने तत्परता देखाउँछ कि देखाउँदैन भन्नेमा हुनेछ।
नेतृत्वको लोकप्रियता र पार्टीको संस्थागत शक्ति एउटै कुरा होइनन्। पार्टी कुनै एक व्यक्तिको राजनीतिक सफलतामा मात्र निर्भर रह्यो भने नेतृत्व कमजोर भएको अवस्थामा संगठनसमेत कमजोर हुन सक्छ।
त्यसैले ओलीले पार्टीलाई पुनर्जीवित गर्ने हो भने आफ्नै राजनीतिक अनुभव र प्रभावलाई नयाँ नेतृत्व निर्माण, सामूहिक निर्णय प्रक्रिया र संस्थागत लोकतन्त्र बलियो बनाउन प्रयोग गर्नुपर्छ।
विद्यादेवी भण्डारीसहित पार्टीका वरिष्ठ नेताहरूको भूमिका पनि यस सन्दर्भमा महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ। पार्टीभित्र फरक धारणा राख्ने नेताहरूलाई प्रतिस्पर्धी वा चुनौतीका रूपमा होइन, संगठनलाई बलियो बनाउने राजनीतिक पुँजीका रूपमा लिनुपर्छ।
एमालेको भविष्य नेतृत्वको निरन्तरतामा मात्र होइन, नेतृत्व निर्माणको निरन्तरतामा पनि निर्भर छ।
३. पार्टी शुद्धीकरण : भाषण होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्ने सुधार
राष्ट्रिय भेलाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्षमध्ये एक पार्टी शुद्धीकरण र सुदृढीकरणको प्रतिबद्धता हो।
भेलाले नेताकार्यकर्तामा देखिएका आर्थिक तथा आचरणगत विचलन, विलासी जीवनशैली, जनताबाट टाढिने प्रवृत्ति र भ्रष्टाचारप्रति निर्मम हुने घोषणा गरेको छ। यो प्रतिबद्धता सकारात्मक छ। तर यसको कार्यान्वयन नै एमालेको पुनर्जागरणको मुख्य आधार बन्न सक्छ।
जनतामा राजनीतिक दलप्रति अविश्वास बढ्नुका प्रमुख कारणमध्ये सत्ता र शक्तिको दुरुपयोग, आर्थिक अपारदर्शिता, नातावाद, कृपावाद र नेताहरूको जीवनशैली तथा जनताको वास्तविक अवस्थाबीचको दूरी पनि हुन्।
एमालेले साँच्चै शुद्धीकरण गर्ने हो भने सबैभन्दा पहिले आफ्नै पार्टीभित्रबाट सुरुवात गर्नुपर्छ।
आर्थिक अनियमितताको आरोप लागेका नेताहरूको निष्पक्ष छानबिन गर्ने, पार्टीका आर्थिक गतिविधि पारदर्शी बनाउने, जिम्मेवारीको मूल्यांकन गर्ने र गल्ती प्रमाणित भए पद तथा प्रतिष्ठाको आधारमा छुट नदिने व्यवस्था गर्नुपर्छ।
पार्टीभित्र जिम्मेवारी पाउनु भनेको सुविधा प्राप्त गर्नु होइन, जनताप्रति उत्तरदायी हुनु हो भन्ने राजनीतिक संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
यदि शुद्धीकरणको अभियान तल्लो तहका कार्यकर्तामाथि मात्र लागू भयो र शक्तिशाली नेताहरू त्यसबाट बाहिर रहे भने त्यो सुधार होइन, राजनीतिक देखावटीपन मात्र हुनेछ।
४. युवा पुस्तासँगको सम्बन्ध : एमालेको भविष्य निर्धारण गर्ने निर्णायक प्रश्न
राष्ट्रिय भेलाले युवा पुस्तासँग संवाद गर्ने, उनीहरूको मनोविज्ञान र सरोकार बुझ्ने तथा आन्दोलनमा प्रभावकारी सहभागिता सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
यो एमालेले समयको बदलिँदो राजनीतिक चेतनालाई स्वीकार गर्न खोजेको संकेत हो।
आजको युवा पुस्ताले पुरानो राजनीतिक भाषण र आश्वासनभन्दा परिणाम खोजिरहेको छ। उसलाई रोजगारी चाहिएको छ, गुणस्तरीय शिक्षा चाहिएको छ, भ्रष्टाचारमुक्त प्रशासन चाहिएको छ, अवसरमा समानता चाहिएको छ र देशभित्रै भविष्य निर्माण गर्न सकिने वातावरण चाहिएको छ।
युवा पुस्ताले पार्टीको इतिहासप्रति सम्मान राख्न सक्छ, तर इतिहासकै आधारमा आफ्नो राजनीतिक समर्थन दिन बाध्य हुँदैन।
त्यसैले एमालेले युवा पुस्तालाई केवल जुलुस, सभा र सामाजिक सञ्जालको प्रचारमा प्रयोग गर्ने जनशक्तिका रूपमा होइन, नीति निर्माण र नेतृत्व विकासको साझेदारका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ।
पार्टीका महत्त्वपूर्ण निर्णय प्रक्रियामा युवाको प्रतिनिधित्व बढाउने, योग्य र सक्षम युवालाई जिम्मेवारी दिने, विद्यार्थी तथा युवा संगठनलाई राजनीतिक प्रशिक्षणसँगै उद्यमशीलता, सीप र रोजगारीका मुद्दामा केन्द्रित गर्ने नीति आवश्यक छ।
एमालेले युवाको मन जित्न चाहन्छ भने युवालाई उपदेश दिनुभन्दा उनीहरूको कुरा सुन्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
५. संगठनात्मक एकता : गुटबन्दी अन्त्य गर्ने हो भने न्यायपूर्ण जिम्मेवारी बाँडफाँट आवश्यक
भेलाले गुटबन्दी, अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा र नकारात्मकता अन्त्य गर्ने सङ्कल्प गरेको छ। असहमतिलाई सम्मान गर्ने, स्वस्थ बहस गर्ने र लोकतान्त्रिक विधिबाट भएका निर्णय स्वीकार गर्ने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरेको छ। यी विषय पार्टी संगठनका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्।
तर गुटबन्दी केवल नेताहरूको व्यक्तिगत महत्त्वाकांक्षाबाट मात्र जन्मिँदैन। अवसरको असमान वितरण, जिम्मेवारीमा पक्षपात, निर्णय प्रक्रियामा सीमित व्यक्तिको प्रभाव र फरक मत राख्नेहरूलाई उपेक्षा गर्ने प्रवृत्तिले पनि गुटबन्दी जन्माउँछ। त्यसैले गुटबन्दी अन्त्य गर्ने हो भने पहिले पार्टीभित्र न्यायपूर्ण अवसर र जिम्मेवारी वितरण सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
एमाले फेरि उठ्न सक्छ, तर पुरानै शैलीमा हिँडेर होइन। उसले आफूलाई बदल्न सक्यो भने पुनरागमन सम्भव छ। बदलिन सकेन भने २१ बुँदे सङ्कल्प पनि राजनीतिक दस्तावेजमै सीमित हुनेछ।
योग्यता, क्षमता, योगदान र जनतासँगको सम्बन्धका आधारमा नेतृत्व चयन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। नेतृत्वको आलोचना गर्ने कार्यकर्तालाई अनुशासनहीन ठान्ने प्रवृत्ति अन्त्य गर्नुपर्छ।
पार्टीभित्र लोकतन्त्र कमजोर राखेर बाहिर लोकतन्त्रको रक्षा गर्छौँ भन्नु राजनीतिक विरोधाभास हो। एमालेले आफ्नो आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो बनाउन सके मात्र राष्ट्रिय लोकतन्त्रको बहसमा विश्वसनीयता हासिल गर्न सक्छ। पार्टी भित्रका कमजाेरी र असन्तुष्टी सामाजिक सञ्जलामा छताछुल्ल पारेर हाेइन सम्बन्धित कमिटीमा राखेर समाधान खाेज्नु पर्छ ।
६. सरकारको आलोचना पर्याप्त छैन, एमालेले वैकल्पिक नीति प्रस्तुत गर्नुपर्छ
राष्ट्रिय भेलाको प्रस्तावमा सरकारले राजनीतिक प्रतिशोध, मौलिक अधिकार हनन, संवैधानिक संस्थामाथि हस्तक्षेप, महँगी, बेरोजगारी, विस्थापन र आर्थिक संकट बढाएको आरोप लगाइएको छ।
सुकुम्बासी व्यवस्थापन, बाढीपीडितको पुनर्स्थापना, व्यवसायीको मनोबल, लगानी वातावरण र नागरिकका आधारभूत आवश्यकताका विषय पनि उठाइएका छन्। यी सबै जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका महत्त्वपूर्ण मुद्दा हुन्।
तर यहाँ एमालेले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने प्रतिपक्षी राजनीतिमा सरकारको आलोचना गर्नु आवश्यक भए पनि त्यसले मात्र जनताको विश्वास जित्न सकिँदैन।
महँगी कसरी नियन्त्रण गर्ने ? बेरोजगारी कसरी घटाउने ? युवालाई स्वदेशमै रोजगारी कसरी दिने ? सुकुम्बासी समस्या कसरी समाधान गर्ने ? शिक्षा र स्वास्थ्यलाई कसरी गुणस्तरीय तथा सर्वसुलभ बनाउने ? निजी क्षेत्रको लगानी कसरी प्रोत्साहित गर्ने ? यी प्रश्नमा एमालेसँग स्पष्ट र कार्यान्वयनयोग्य योजना हुनुपर्छ।
एमालेले सरकारका कमजोरी देखाउँदा आफ्नै विगतको शासनकालमा भएका कमजोरीको पनि समीक्षा गर्न सक्नुपर्छ। आफू सरकारमा हुँदा गर्न नसकेका कामबारे जनतालाई इमानदारीपूर्वक जवाफ दिन सक्ने प्रतिपक्ष मात्र विश्वसनीय हुन्छ।
७. लोकतन्त्र र संविधानको रक्षा : आन्दोलनको चेतावनीभन्दा संवैधानिक बाटो प्राथमिक हुनुपर्छ
राष्ट्रिय भेलाले लोकतन्त्रको पुनर्बहाली र राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षाका लागि आवश्यक परे आन्दोलन गर्ने सङ्कल्प गरेको छ। संविधान र लोकतन्त्रका पक्षधर शक्तिहरूसँग सहकार्य गर्ने आह्वान पनि गरेको छ।
लोकतन्त्र, संविधान, नागरिक अधिकार र संवैधानिक संस्थाको स्वतन्त्रता कुनै एउटा दलको मात्र विषय होइन। यो सम्पूर्ण राष्ट्रको साझा सरोकार हो।
अहिलेकाे सरकार निरंकुश र अलाेकतान्त्रीक बाटाेमा अघि बढेकाे उसका गतिविधले देखिन्छ ।सरकारले संविधानविपरीत काम गर्दा त्यसको प्रतिवाद गर्न राजनीतिक दलहरू स्वतन्त्र छन्। तर प्रतिवादको बाटो पनि संविधान र कानुनको सीमाभित्र रहनुपर्छ।
एमालेले आन्दोलनको तयारी गर्दा स्पष्ट राजनीतिक उद्देश्य, शान्तिपूर्ण कार्यदिशा र जनताको वास्तविक समर्थनलाई आधार बनाउनुपर्छ। यसकाे लागि धेरै पूर्वतयारी गर्नु पर्छ ।
सत्ता परिवर्तन वा नेतृत्वको पुनर्स्थापनालाई मात्र आन्दोलनको लक्ष्य बनाइयो भने त्यसले व्यापक जनसमर्थन प्राप्त गर्न कठिन हुन्छ। तर नागरिक अधिकार, विधिको शासन, स्वतन्त्र न्यायपालिका, प्रेस स्वतन्त्रता र संवैधानिक संस्थाको स्वायत्तताका लागि साझा अभियान चलाइयो भने त्यो राष्ट्रिय महत्त्वको आन्दोलन बन्न सक्छ र त्याे साझा आन्दाेलन हुने छ ।
एमालेले आफ्नो राजनीतिक संघर्षलाई व्यक्ति वा पार्टीको स्वार्थभन्दा माथि उठाएर लोकतान्त्रिक मूल्य र संस्थाको संरक्षणसँग जोड्न सक्नुपर्छ। यसमा सबैलाई जाेडेर अगाडि बढाउने सबैभन्दा पहिला एमालेले सराेकारवालाई विश्वासमा लिनु पर्छ ।
८. राष्ट्रिय स्वाधीनता र परराष्ट्र नीति : भावनात्मक राष्ट्रवाद होइन, परिणाममुखी कूटनीति
भेलाले नेपालको राष्ट्रिय हित, सीमा समस्या, असमान सन्धि, इपिजी प्रतिवेदन, व्यापार घाटा, हवाई प्रवेश बिन्दु र रोकिएका विकास परियोजनाबारे स्पष्ट कूटनीतिक पहलको आवश्यकता औँल्याएको छ। यो नेपालको परराष्ट्र नीतिसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण विषय हो।
नेपाल दुई ठूला छिमेकी र बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिसन्तुलनबीच रहेको मुलुक हो। यस्तो अवस्थामा राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा केवल नाराबाट सम्भव हुँदैन। यसका लागि सन्तुलित कूटनीति, आर्थिक आत्मनिर्भरता, रणनीतिक सावधानी र राष्ट्रिय सहमतिमा आधारित परराष्ट्र नीति आवश्यक हुन्छ।
एमालेले राष्ट्रवादलाई चुनावी नाराका रूपमा सीमित गर्नु हुँदैन। सीमा समस्याको समाधान, व्यापार घाटा न्यूनीकरण, ऊर्जा व्यापार, पारवहन सुविधा र राष्ट्रिय स्रोतको संरक्षणमा स्पष्ट कार्ययोजना प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्धमा अनावश्यक उत्तेजना होइन, समानता, पारस्परिक सम्मान र राष्ट्रिय हितमा आधारित कूटनीतिक व्यवहार आवश्यक छ। पञ्चशीलकाे सिद्धान्तबाट एमाले एक इञ्चपनि तलमाथि हुनुहुँदैन ।
९. आगामी निर्वाचन : एमालेको पुनरागमनको वास्तविक परीक्षा
राष्ट्रिय भेलाले आगामी स्थानीय, प्रदेश र राष्ट्रिय सभा निर्वाचनको पूर्वतयारी गर्ने निर्णय गरेको छ। पार्टीलाई पुनः निर्णायक राष्ट्रिय शक्तिका रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य पनि अघि सारेको छ।
तर निर्वाचन जित्ने रणनीति केवल संगठन विस्तार, उम्मेदवार छनोट र चुनावी गठबन्धनमा सीमित हुनु हुँदैन। एमालेले आगामी निर्वाचनलाई जनताको विश्वास पुनः प्राप्त गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। यसकाे लागि पार्टी जनताकाे बिचमा पुग्नु पर्दछ ।
उम्मेदवार छनोट गर्दा आर्थिक शक्ति, गुटगत निकटता वा नेतृत्वसँगको पहुँचलाई आधार बनाउनु हुँदैन। स्थानीय स्तरमा जनताको सुखदुःखमा साथ दिएको, स्वच्छ छवि भएको, जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध कायम गरेको र काम गर्न सक्ने व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
एमालेको वास्तविक परीक्षा आगामी निर्वाचनमा मात्र होइन, त्यसअघि उसले आफ्नै पार्टीभित्र कति लोकतन्त्र, कति पारदर्शिता र कति जनउत्तरदायित्व स्थापित गर्न सक्छ भन्नेमा हुनेछ। यही परीक्षाको परिणामले एमालेको भविष्य मात्र होइन, नेपालको लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा र राजनीतिक संस्कारको दिशासमेत प्रभावित गर्नेछ।
स्थानीय तहमा उम्मेदवारको लोकप्रियता र कार्यसम्पादनले पार्टीको राष्ट्रिय छविमा ठूलो प्रभाव पार्छ। त्यसैले एमालेले प्रत्येक पालिकामा स्थानीय आवश्यकता र समस्याका आधारमा छुट्टाछुट्टै विकास योजना तयार गर्नुपर्छ। केवल केन्द्रबाट पठाइएका भाषण र घोषणापत्रले अब जनताको विश्वास जित्न सक्दैनन्।
निर्वाचन जितेपछि के गर्ने भन्ने स्पष्ट प्रतिबद्धता अहिले नै सार्वजनिक गर्नुपर्छ। त्याे प्रतवद्धता सपना देखाउने मात्र हाेइन पुरा हुने खालकाे हुनु पर्दछ ।
१०. अब एमालेले तत्काल गर्नुपर्ने १० काम
राष्ट्रिय भेलाले पारित गरेका सङ्कल्पलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न एमालेले निम्न कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
१. पार्टी शुद्धीकरण अभियान: आर्थिक पारदर्शिता, आचरण र सार्वजनिक जिम्मेवारीको मूल्यांकन गर्न निष्पक्ष संयन्त्र निर्माण गर्ने।
२. नेतृत्व पुस्तान्तरणको स्पष्ट मार्गचित्र: युवा र नयाँ पुस्तालाई निर्णायक जिम्मेवारी दिने र भविष्यको नेतृत्व तयार गर्ने।
३. आन्तरिक लोकतन्त्रको प्रत्याभूति: पार्टीभित्र फरक मत, स्वस्थ बहस र प्रतिस्पर्धालाई सम्मान गर्ने।
४. जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध: प्रत्येक नेता तथा कार्यकर्ताले नियमित रूपमा जनताका समस्या सुन्ने र समाधानका लागि पहल गर्ने व्यवस्था बनाउने।
५. आर्थिक तथा सामाजिक मुद्दामा वैकल्पिक योजना: महँगी, बेरोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र उद्योगका क्षेत्रमा कार्यान्वयनयोग्य नीति सार्वजनिक गर्ने।
६. युवा लक्षित राजनीतिक तथा आर्थिक कार्यक्रम: सीप, उद्यमशीलता, रोजगारी र प्रविधिमा आधारित अवसर सिर्जना गर्ने नीति अघि सार्ने।
७. स्थानीय तहको कार्यसम्पादन सुधार: एमालेबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूको कामको मूल्यांकन गरी सफल अभ्यासलाई देशव्यापी बनाउने।
८. विचार र व्यवहारबीच एकरूपता: लोकतन्त्र, सुशासन र पारदर्शिताको कुरा गर्ने पार्टीले आफ्नै संगठनमा ती मूल्य लागू गर्ने।
९. राष्ट्रिय सहमतिको पहल: संविधान, लोकतन्त्र, राष्ट्रिय स्वाधीनता र जनजीविकाका मुद्दामा अन्य दल तथा नागरिक समाजसँग संवाद गर्ने।
१०. सङ्कल्प कार्यान्वयनको सार्वजनिक समीक्षा: भेलाले पारित गरेका २१ बुँदे प्रस्ताव र २०औँ बुँदामा उल्लिखित विशेष सङ्कल्पको प्रगति प्रत्येक तीन महिनामा सार्वजनिक गर्ने।
यी काम गर्न सके एमालेको राष्ट्रिय भेला केवल एउटा राजनीतिक कार्यक्रम नभई पार्टी रूपान्तरणको प्रारम्भिक बिन्दु बन्न सक्छ।
११. एमालेले अबको बाटो सही रूपमा समात्यो भने कहाँ पुग्न सक्छ ?
एमालेसँग देशव्यापी संगठन, लामो राजनीतिक अनुभव, प्रशिक्षित कार्यकर्ता र राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित पहिचान छ। यी उसका महत्त्वपूर्ण राजनीतिक सम्पत्ति हुन्।
तर यस्ता सम्पत्ति आफैँमा पर्याप्त हुँदैनन्। तिनलाई समयअनुकूल विचार, स्वच्छ नेतृत्व र जनमुखी कार्यशैलीसँग जोड्न सक्नुपर्छ।
यदि एमालेले पार्टी शुद्धीकरणलाई इमानदारीपूर्वक अघि बढायो, नेतृत्वमा नयाँ पुस्तालाई अवसर दियो, जनताका समस्यालाई प्राथमिकतामा राख्यो र सरकारको आलोचनासँगै आफ्ना वैकल्पिक नीति प्रस्तुत गर्यो भने पार्टीले गुमेको जनविश्वास पुनः प्राप्त गर्ने सम्भावना रहन्छ।
त्यसले एमालेको निर्वाचन परिणाममा सुधार ल्याउन सक्छ। राष्ट्रिय राजनीतिमा उसको प्रभाव पुनः बढ्न सक्छ र अन्य राजनीतिक शक्तिसँग प्रतिस्पर्धा तथा सहकार्य गर्ने क्षमता बलियो हुन सक्छ।
यदि पार्टीले भेलामा पारित गरेका सङ्कल्पलाई भाषण र दस्तावेजमै सीमित राख्यो, नेतृत्वको वरिपरि मात्र राजनीति केन्द्रित गर्यो, गुटबन्दीलाई संरक्षण गर्यो र विगतका कमजोरीको जिम्मेवारी लिन अस्वीकार गर्यो भने पुनरागमनको सम्भावना कमजोर हुनेछ।
त्यस अवस्थामा राष्ट्रिय भेला पार्टीलाई बदल्ने अवसर नभई पुरानै राजनीतिक शैलीलाई नयाँ नारामा प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रमका रूपमा सीमित हुन सक्छ। यसले पार्टीलाई अगाडि बढाउनुकाे सट्ट अझ भुमरीमा हाेम्ने छ ।
१२. एमालेको पुनर्जागरणले देश र जनतालाई के दिन सक्छ ?
कुनै पनि राजनीतिक दलको पुनरुत्थानको मूल्यांकन उसले कति सिट जित्यो भन्ने आधारमा मात्र गर्नु हुँदैन। उसले देशको लोकतान्त्रिक व्यवस्था, आर्थिक विकास र जनताको जीवनमा कस्तो योगदान पुर्यायो भन्ने कुरा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
एमालेले आफ्नो राजनीतिक पुनर्जागरणलाई जनताको जीवनस्तर सुधारसँग जोड्न सक्यो भने त्यसले देशलाई धेरै सकारात्मक परिणाम दिन सक्छ।
पहिलो, प्रतिस्पर्धी र जिम्मेवार राजनीतिक शक्ति निर्माण हुँदा लोकतन्त्र बलियो हुन्छ।
दोस्रो, जनमुखी आर्थिक नीति र विकास योजनाले रोजगारी तथा लगानीको वातावरण सुधार गर्न सक्छ।
तेस्रो, शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षामा ध्यान दिँदा कमजोर वर्गले प्रत्यक्ष लाभ पाउन सक्छन्।
चौथो, जिम्मेवार प्रतिपक्ष र उत्तरदायी सरकारबीचको प्रतिस्पर्धाले राज्य सञ्चालनमा जवाफदेहिता बढाउन सक्छ।
तर यी परिणाम एमाले सत्तामा पुग्दैमा स्वतः प्राप्त हुने होइनन्। पार्टीको नीति, नेतृत्वको इमानदारी, संस्थागत क्षमता र कार्यान्वयनको परिणामबाट मात्र सम्भव हुन्छन्।
देशलाई बलियो एमाले मात्र होइन देश र जनताको पक्षमा काम गर्ने सक्षम, इमानदार र उत्तरदायी एमाले आवश्यक छ।
एमालेको भविष्य नारामा होइन, आत्मसमीक्षा र रूपान्तरणमा निर्भर छ
नेकपा (एमाले) को राष्ट्रिय भेलाले पार्टी पुनर्जागरणको राजनीतिक घोषणा गरेको छ। २१ बुँदे विशेष प्रस्ताव र १७ बुँदे विशेष सङ्कल्पमा उठाइएका विषयहरू हेर्दा पार्टीले संगठनात्मक कमजोरी, जनतासँगको दूरी, युवा पुस्ताको असन्तुष्टि, आचरणगत विचलन र बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकता स्वीकार गरेको देखिन्छ। तर स्वीकार गर्नु र सुधार गर्नु फरक कुरा हुन्।
एमालेले अब आफ्नो विगतको योगदानको गौरवगान मात्र गरेर हुँदैन। वर्तमानका कमजोरीको निष्पक्ष समीक्षा र भविष्यको स्पष्ट मार्गचित्र आवश्यक छ। पार्टीले जनतासँग माफी माग्नुपर्ने ठाउँमा माफी माग्न, गल्ती सच्याउनुपर्ने ठाउँमा सच्याउन र नेतृत्व परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्थामा त्यसका लागि तयार हुन सक्नुपर्छ।
अध्यक्ष ओलीको राजनीतिक अनुभव, पार्टीको संगठनात्मक शक्ति र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा एक ठाउँमा जोडिन सके एमालेले पुनः राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ। तर त्यसका लागि नेतृत्वले आफूलाई प्रश्नभन्दा माथि राख्ने होइन, प्रश्नको जवाफ दिने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।
एमालेले सम्झनुपर्ने मूल कुरा के हो भने जनता कुनै दलका स्थायी समर्थक होइनन्। उनीहरू काम, व्यवहार, इमानदारी र परिणामका आधारमा राजनीतिक दललाई समर्थन गर्छन्। त्यसैले अब एमालेका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती अर्को चुनाव जित्नु मात्र होइन, जनताको मन जित्नु हो।
राष्ट्रिय भेलाले पारित गरेको ‘निर्णायक राष्ट्रिय शक्ति निर्माण’ को सङ्कल्प सार्थक बनाउने हो भने त्यसको सुरुवात पार्टी कार्यालयबाट होइन, जनताको घरदैलोबाट हुनुपर्छ। नेताको सुविधाबाट होइन, जनताको आवश्यकताबाट हुनुपर्छ। भाषणबाट होइन, परिणामबाट हुनुपर्छ।
एमाले फेरि उठ्न सक्छ, तर पुरानै शैलीमा हिँडेर होइन। उसले आफूलाई बदल्न सक्यो भने पुनरागमन सम्भव छ। बदलिन सकेन भने २१ बुँदे सङ्कल्प पनि राजनीतिक दस्तावेजमै सीमित हुनेछ।
अन्ततः एमालेको वास्तविक परीक्षा आगामी निर्वाचनमा मात्र होइन, त्यसअघि उसले आफ्नै पार्टीभित्र कति लोकतन्त्र, कति पारदर्शिता र कति जनउत्तरदायित्व स्थापित गर्न सक्छ भन्नेमा हुनेछ। यही परीक्षाको परिणामले एमालेको भविष्य मात्र होइन, नेपालको लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धा र राजनीतिक संस्कारको दिशासमेत प्रभावित गर्नेछ।













प्रतिक्रिया दिनुहोस्