आनन्द पोखरेल 

नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनको मूल प्रवाह र वैचारिक धरोहर बोकेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) आज एक जटिल राजनीतिक मोडमा उभिएको छ। पछिल्ला निर्वाचन परिणाम, संगठनभित्र देखिएको निराशा, नेतृत्वप्रतिको अविश्वास, गुटीय प्रतिस्पर्धा र कार्यकर्ता पंक्तिमा बढ्दो असन्तुष्टिले पार्टीलाई आत्मसमीक्षाको चरणमा पुर्‍याएको छ। यही कारण आज एमालेभित्र ‘पुनर्गठन, पुनर्जागरण र पुनःएकता’ को बहस तीव्र रूपमा उठिरहेको छ।

राजनीतिक रूपमा बाह्य प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको, कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई कमजोर पार्ने प्रयासहरू सक्रिय रहेको र अर्कोतर्फ कार्यकर्तामा स्वच्छन्दता, पलायन र आक्रोश बढ्दै गएको अवस्थामा पार्टीलाई पुनः एकताबद्ध, सशक्त र जनमुखी बनाउने प्रश्न अत्यन्त महत्त्वपूर्ण बनेको छ। यस्तो अवस्थामा नेतृत्वले धैर्यपूर्वक वैचारिक, संगठनात्मक र व्यवहारिक सुधारको गम्भीर पहल गर्नु समयको माग हो।

वैचारिक स्पष्टता : पुनर्जागरणको पहिलो सर्त

एमालेको शक्ति सधैँ स्पष्ट विचारधारा, सैद्धान्तिक आधार र जनसमर्थनमा निहित रहँदै आएको हो। विशेषतः जनताको बहुदलीय जनवाद (जबज) एमालेको मार्गदर्शक सिद्धान्तका रूपमा स्थापित छ। तर पछिल्लो समय विचार र व्यवहारबिच दूरी बढेको अनुभूति कार्यकर्ताले गर्न थालेका छन्।

जबज केवल एउटा सैद्धान्तिक दस्तावेज होइन, यो लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धामार्फत समाजवादतर्फ अघि बढ्ने राजनीतिक मार्गदर्शन हो। यसलाई केवल नारा वा औपचारिक सन्दर्भमा सीमित राख्ने, निर्णय प्रक्रियालाई सीमित घेराभित्र राख्ने र कार्यकर्तासँग संवादहीनता कायम गर्ने प्रवृत्तिले पार्टीभित्र वैचारिक कमजोरी उत्पन्न गरेको छ।

आजको आवश्यकता भनेको जबजको मर्मलाई पुनः स्पष्ट गर्दै व्यवहारमा उतार्नु हो। बहुदलीय प्रतिस्पर्धाभित्र समाजवादतर्फ उन्मुख लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई पार्टीका हरेक तहमा जीवित बनाउनुपर्छ। यसका लागि नियमित, गहिरो र व्यवस्थित वैचारिक प्रशिक्षण कार्यक्रम अनिवार्य बनाइनुपर्छ।

आन्तरिक लोकतन्त्र : पार्टी एकताको आधार

कुनै पनि कम्युनिष्ट पार्टीको वास्तविक शक्ति यसको आन्तरिक लोकतन्त्रमा हुन्छ। एमालेभित्र खुला बहस, आलोचना र आत्मालोचनाको संस्कृति सुदृढ हुनु आजको प्रमुख आवश्यकता हो।

निर्णय प्रक्रिया सीमित व्यक्तिमा केन्द्रित हुनुको सट्टा व्यापक सहभागितामूलक हुनुपर्छ। वडा, टोल र जनसंगठन तहदेखि केन्द्रीय तहसम्म सबैको आवाज सुन्ने र समेट्ने संस्कार विकास गरिनुपर्छ।

आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर हुँदा गुटबन्दी बलियो हुन्छ। त्यसैले नेतृत्व चयनमा पारदर्शिता, प्रतिस्पर्धात्मकता र योग्यतामा आधारित अवसर सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। स्वस्थ प्रतिस्पर्धाले उत्तरदायी नेतृत्व उत्पादन गर्छ।

गुटबन्दी अन्त्य नगरी एकता सम्भव छैन

एमालेको वर्तमान चुनौतीमध्ये सबैभन्दा जटिल पक्ष गुटबन्दी हो। व्यक्तिगत स्वार्थ, पदलोलुपता र शक्ति संघर्षले संगठनलाई कमजोर बनाएको अनुभूति व्यापक रूपमा देखिन्छ।

पार्टीभित्र संस्थापन र विपक्षको स्थायी मानसिकता कम्युनिष्ट संगठनको मूल चरित्रसँग मेल खाँदैन। अन्तरविरोधलाई शत्रुतामा रूपान्तरण गर्ने होइन, वैचारिक बहस र संवादबाट समाधान खोज्ने संस्कृति विकास गर्नुपर्छ।

‘पार्टी ठुलो, व्यक्ति सानो’ भन्ने सिद्धान्त व्यवहारमा लागू नगरेसम्म वास्तविक एकता सम्भव हुँदैन। नेतृत्वले स्वयं यसमा उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्छ।

संगठन सुदृढीकरण : टोलदेखि केन्द्रसम्म पुनर्जीवन

एमालेको ऐतिहासिक शक्ति यसको सांगठनिक संरचना हो। वडा–टोल तहसम्म फैलिएको संगठनलाई पुनः जीवन्त बनाउनु आजको टड्कारो आवश्यकता हो।

धेरै ठाउँमा संगठन केवल कोटा पूरा गर्ने संरचनामा सीमित भएको आलोचना सुनिन्छ। यसलाई सक्रिय, जनसम्पर्कमा रहने र उत्तरदायी बनाउनु जरुरी छ।

विशेषगरी युवा, महिला, किसान, मजदुर र मध्यम वर्गका मुद्दालाई पार्टीको मुख्य एजेन्डा बनाउनुपर्छ। डिजिटल सदस्यता प्रणाली, नियमित अभिलेखीकरण र प्रविधिमैत्री संगठन व्यवस्थापनले पार्टीलाई आधुनिक र प्रभावकारी बनाउन सक्छ।

जनप्रतिनिधिको भूमिकामा सुधार

निर्वाचित जनप्रतिनिधि पार्टीको जनविश्वास निर्माण गर्ने मुख्य आधार हुन्। तर कतिपय स्थानमा जनप्रतिनिधि पार्टीभन्दा आफूलाई माथि राख्ने प्रवृत्तिले संगठनमा असन्तोष बढाएको छ।

जनप्रतिनिधिले विकास योजना, सेवा प्रवाह, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वमा उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्छ। बजेटको प्रभावकारी उपयोग, जनअपेक्षाअनुसार काम र नियमित जनसम्पर्कले मात्र पार्टीप्रतिको विश्वास बढ्छ।

नेतृत्व शैलीमा परिवर्तन

आजको समयमा आदेशात्मक र एकपक्षीय नेतृत्व शैलीले संगठनलाई लामो समयसम्म टिकाउन सक्दैन। सहकार्यात्मक, समावेशी र सहभागितामूलक नेतृत्व आजको आवश्यकता हो।

नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनु, उनीहरूको ऊर्जा र सिर्जनशीलतालाई उपयोग गर्नु तथा अनुभवी नेतृत्वको मार्गदर्शनलाई सन्तुलित रूपमा प्रयोग गर्नु आवश्यक छ।

नेतृत्वले नैतिकता, अनुशासन, पारदर्शिता र सरलताको उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्छ। कार्यकर्ताले नेतृत्वमा विश्वास गर्न सके मात्र पुनर्जागरण सम्भव हुन्छ।

जनतासँग पुनः सम्बन्ध विस्तार

राजनीतिक दलको अन्तिम शक्ति जनतामा हुन्छ। त्यसैले एमालेले जनतासँगको सम्बन्धलाई पुनः सुदृढ बनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ।

रोजगार, शिक्षा, स्वास्थ्य, महँगी, कृषि र युवा पलायनजस्ता जनजीवनका मुद्दामा स्पष्ट कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ। केवल भाषण र नारा होइन, व्यवहारिक समाधानसहित जनतामाझ जानुपर्छ।

विगतका कमजोरीको आत्मालोचना गर्दै सुधारको प्रतिबद्धता जनतासामु स्पष्ट रूपमा राख्दा विश्वास पुनः स्थापित हुन सक्छ।

निष्कर्ष : एकता नै पुनर्जागरणको मूल मन्त्र

आजको चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा एमालेलाई पुनः सशक्त बनाउन एकता, वैचारिक स्पष्टता र जनमुखी कार्यशैली अनिवार्य सर्त बनेका छन्।

जबजलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्दै, आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ गर्दै, गुटबन्दी अन्त्य गर्दै र जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध विस्तार गर्न सकेमा एमालेले आफ्नो ऐतिहासिक भूमिका पुनः स्थापित गर्न सक्छ।

अन्ततः विचार, संगठन र नेतृत्वबीचको समन्वय नै पार्टी पुनर्जागरणको मुख्य कुञ्जी हो। यही समन्वयमार्फत जनविश्वास पुनः प्राप्त गर्नु आजको सबैभन्दा ठुलो आवश्यकता हो।