एजेन्सी । चीनको धम्की र बाइडेनको निर्देशनलाई समेत बेवास्ता गर्दै अमेरिकी प्रतिनिधिसभाकी सभामुख न्यान्सी पेलोसी ताइवान पुगेकी छन् । मंगलबार साँझ, न्यान्सी पेलोसीलाई बोकेको अमेरिकी सेनाको जेट राजधानी ताइपेईमा अवतरण भएको थियो। त्यसयता चीन आक्रोशित छ र धेरै आकस्मिक आक्रामक निर्णयहरू लिएको छ।

१. चीनको सेनाले ताइवानलाई चारैतिरबाट घेर्यो
चीनको पिपुल्स लिवरेशन आर्मी (पीएलए) ले ताइवान वरिपरी ६ वटा ‘नो इन्ट्री जोन’ घोषणा गरेको छ । अर्थात् अब यी ६ रुटबाट कुनै पनि यात्रुवाहक विमान वा जहाज ताइवान पुग्न सक्दैनन् । चीनले आफ्नो जे –२० लडाकु विमान र युद्धपोत ताइवान वरिपरी तैनाथ गरेको छ । अस्ट्रेलियाको मेलबर्न युनिभर्सिटीको एशिया इन्स्टिच्युटमा पढाउने डा. सो केट टोक भन्छन् चीनले पेलोसीको विमानलाई ताइवानदेखि फर्कनबाट रोक्न सक्छ । पेलोसी र अन्य सांसदहरूलाई बोकेको विमानलाई रोक्न चीनले हवाई नाकाबन्दी लगाउन सक्छ ।

२. चिनियाँ सेनाले सैन्य अभ्यास सुरु गर्यो
चीनले उत्तर, दक्षिण–पश्चिम र दक्षिण–पूर्वमा ताइवानको जल र हवाई क्षेत्रमा सैन्य अभ्यासको घोषणा गरेको छ । पेलेसी ताइवान आइपुग्दा चीनले ताइवानको पूर्वी समुद्रमा मिसाइल परीक्षण गरेको थियो । चिनियाँ समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाले वास्तविक हतियार र गोलाबारुदसहितको यो अभ्यास यो सातासम्म हुने जनाएको छ ।

पीएलए पूर्वी थिएटर कमाण्डका प्रवक्ता वरिष्ठ कर्नेल शि यीले सैन्य अभ्यासको क्रममा लामो दूरीको लाइभ फायर शूटिङ गरिने बताए । यससँगै मिसाइलको पनि परीक्षण गरिने छ ।

३. ताइवानमा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाइने
चीनले ताइवानलाई प्राकृतिक बालुवा आपूर्तिमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । यसले ताइवानलाई धेरै नोक्सान पुर्‍याउन सक्छ। कोरोना महामारीपछि निर्माण र पूर्वाधार विकास ताइवानको आम्दानीको स्रोत बनेको छ । यस्तो अवस्थामा बालुवा निकासी रोक्दा ताइवानले आर्थिक नोक्सान बेहोर्नु पर्नेछ ।

चिनियाँ उपविदेशमन्त्री झी फेङले अमेरिकी राजदूत निकोलस बर्न्सलाई बोलाएर चेतावनी दिर्दै पेलोसीको ताइवान भ्रमणले गम्भीर परिणाम ल्याउने जानकारी दिए ।

४. अमेरिकालाई सीधा धम्की – आगोसँग खेल्नेहरू जल्नेछन्
चीनका विदेशमन्त्री वाङ यीले अमेरिकाले ताइवानलाई चीनलाई घेर्न प्रयोग गरिरहेको बताएका छन् । अमेरिकाले ‘एक चीन नीति’लाई निरन्तर चुनौती दिइरहेको छ । अमेरिकाको यो दृष्टिकोण आगोसँग खेलेजस्तै छ र यो निकै खतरनाक छ । आगोसँग खेल्नेहरू आफै जल्छन्।

चीनले ताइवानलाई आफ्नो प्रान्त मान्दछ छ भने ताइवानले आफूलाई स्वतन्त्र राष्ट्र ठान्छ। यो द्वन्द्व बुझ्न दोस्रो विश्वयुद्धपछिको समयतिर फर्किनुपर्छ । त्यतिबेला चीनको भूमिमा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी र कुओमिन्ताङबीच युद्ध चलिरहेको थियो ।

सन् १९४९ मा माओ त्से तुङको नेतृत्वमा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले जित हासिल गर्यो र कुओमिन्ताङ केही समर्थकसहित मुख्य भूमि छोडेर ताइवानमा सरेका थिए। कम्युनिस्टहरूको नौसैनिक शक्ति नगण्य थियो । त्यसैले माओको सेनाले समुद्र पार गरेर ताइवानलाई नियन्त्रण गर्न सकेन ।

चीनको दाबी छ कि सन् १९९२ मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी र ताइवानको कुओमिन्ताङ पार्टीबीच सम्झौता भएको थियो । यस अनुसार दुवै पक्ष वन चाइनाका हिस्सा हुन् र राष्ट्रिय एकताका लागि मिलेर काम गर्नेछन् । तर, कुओमिन्ताङको प्रमुख विपक्षी प्रजातान्त्रिक प्रगतिशील पार्टीले सन् १९९२ को सम्झौतामा कहिल्यै सहमति जनाएन ।

सी जिनपिङले सन् २०१९ मै ताइवानलाई चीनसँग विलय गर्ने स्पष्ट पारेका छन् । यसका लागि उनले ‘एक देश दुई व्यवस्था’को सूत्र दिएका छन् । यो ताइवानले स्वीकार गरेको छैन । ताइवानी पूर्ण स्वतन्त्रता र सार्वभौमसत्ता चाहन्छन्।

अमेरिका–चीन सम्बन्धमा ताइवान सबैभन्दा ठूलो फ्ल्यास बिन्दु हो
अमेरिकाले सन् १९७९ मा चीनसँगको सम्बन्ध पुनर्स्थापित गर्दै ताइवानसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध तोडेको थियो । तर, चीनको आपत्तिका बाबजुद अमेरिकाले ताइवानलाई हतियार आपूर्ति जारी राखेको छ ।

अमेरिकाले पनि दशकौंदेखि एक चीन नीतिलाई समर्थन गर्दै आएको छ, तर ताइवान मुद्दामा अस्पष्ट नीति अपनाएको छ। राष्ट्रपति जो बाइडेन हालको लागि यस नीतिबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ। उनले चीनले ताइवानमाथि आक्रमण गरे अमेरिका बचाउन आउने बताउनु भएको छ । बाइडेनले हतियार बेच्न जारी राख्दै ताइवानसँग अमेरिकी अधिकारीहरूको सम्बन्ध बढाएका छन् ।

यसको असर चीनले ताइवानको वायु र जल क्षेत्रमा आक्रामक रुपमा घुसपैठ सुरु गरेको छ । एनवाइटीमा अमेरिकी विश्लेषकहरुमा आधारित एक रिपोर्टका अनुसार, चीन को सैन्य क्षमता यति हदसम्म बढेको छ कि अब ताइवानको रक्षा गर्न अमेरिका सक्षम हुन्छ भन्ने छैन । चीनसँग अहिले विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना छ र अमेरिकाले त्यहाँ सीमित संख्यामा जहाज मात्र पठाउन सक्छ ।

यदि चीनले ताइवान कब्जा गर्यो भने, उसले पश्चिमी प्रशान्त महासागरमा आफ्नो प्रभुत्व देखाउन थाल्छ। यसले गुआम र हवाई टापुहरूमा रहेको अमेरिकी सैन्य आधारलाई पनि खतरामा पार्न सक्छ ।

न्यान्सी पेलोसी सधैं चीनका वारे आक्रमक रहेकी छन्
पेलोसी ट्याक्सीमा चढेर हिडिन् अनि प्रहरीले पत्रकारलाई पक्राउ गरेको थियो । तियानमेन स्क्वायर त्यही ठाउँ हो जहाँ सन् १९८९ मा प्रजातन्त्रको माग गर्दै आन्दोलन गरिरहेका विद्यार्थीहरूमाथि सेनाले गोली चलाएको थियो । यसमा सयौंको ज्यान गएको थियो ।

न्यान्सी पेलोसी दलाई लामा र तिब्बतको अधिकारको समर्थक रहेकी छिन् । सन् २०१५ मा उनी चिनियाँ अधिकारीको अनुमति नलिई तिब्बतको राजधानी ल्हासा गएकी थिइन् । यसपटक पनि पेलोसीको आधिकारिक भ्रमण तालिकामा ताइवानको कुनै उल्लेख थिएन् , तर अचानक ताइवान पुगेर उनले आफू चीनको प्रखर आलोचक भएको देखाएकी छन् ।