-कृष्णहरि केसी-

यस हप्ता एउटा अविस्मरणीय यात्रा सुरु भयो—चीनको ग्रेटवाल, चाओयाङ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाश महोत्सव, र लियाङ नदीको । यो यात्रा केवल भ्रमणमा मात्रै सीमित रहेन बरु यो आत्मासँग, इतिहाससँग, र प्रकृतिसँगको प्रत्यक्ष संवाद रहन पुग्यो ।

शरद ऋतुको हल्का चिसो हावामा ग्रेटवालको पर्खालमा पाइला टेकेँ । सिरसिर हावा चलिरहेको थियो । हावामा पहाडको चिसो, ढुङ्गाको सुगन्ध, र पर्खालको अतीतको गहिरो शक्ति मिसिएको थियो ।

ग्रेटवाल : ढुङ्गामा रचिएको इतिहास

सूर्य उदाउँदै थियो, हल्का हावा पहाडको छातीमा खेल्दै थियो, र म ग्रेटवालको ठूला पर्खाल अगाडि उभिएको थिएँ । त्यहाँ उभिएर मैले महसुस गरेँ कि यी ढुङ्गाहरू मात्र होइनन्, यी त मानव प्रयास, धैर्यता, र त्यागको प्रतीक हुन् । ग्रेटवालको पहिलो निर्माण करिब ७ औँ शताब्दीमा सुरु भएको रहेछ र यो विशाल संरचना विशेषतः मिङ वंश (१४१८–१६४४) को समयमा पूर्ण आकारमा विकसित भएका रहेछ ।

पर्खालको माथि चढ्दै जाँदा प्रत्येक ढुङ्गामा मानिसहरूको रगत, पसिना, मेहनतको गन्ध मिसिएको महसुस भयो । हजारौँ मजदुर, सैनिक, किसान र दासहरूले आफ्नो जीवन बलिदान गरेर यो संरचना निर्माण गरेका थिए । धेरैले कठोर पहाड, चिसो हावा, भूकम्प र असमान परिस्थितिमा काम गर्दै आफ्नो जीवन गुमाए । मैले हरेक ढुङ्गालाई छोएँ—त्यो केवल ठोस ढुङ्गा होइन, यो अतीतको आवाज थियो । मानव साहसको दस्ताबेज थियो ।

ग्रेटवालको लम्बाइ करिब २१ हजार १९६ किलोमिटर रहेको छ । यसको प्रत्येक टावर, सिँढी र ढुङ्गामा सुरक्षा रणनीति, गढीहरू, मानव धैर्यता, र सभ्यताको प्रतीक बनेर उभिएका छन् । तल देखिने पहाड, जङ्गल र गाउँहरूले मनमा गर्व र शान्ति दुवै ल्याउँछ । यहाँ उभिएर हेर्दा मानव प्रयासको अपार शक्ति देखिन्छ– कि यो सिर्फ सुरक्षा गढी मात्रै होइन, इतिहासको जीवित दस्ताबेज हो ।

सिँढीका खुड्किलाहरू चढ्दै गर्दा म कल्पना गर्थेँ—कति सैनिकहरू यहाँ ड्युटीमा खटिए होलान् ? कति मजदुरहरूले ढुङ्गा बोकेर हिँडे हुन् ? र कति परिवारहरूका आँखा यहाँ हराएका होलान् ? त्यसैले यहाँ योजना, सपना, श्रम र सिर्जनको संयोजन छ । त्यसैले ग्रेटवाल केवल भौतिक संरचना मात्र होइन, यो मानव संवेदना, साहस, र धैर्यताको जीवित प्रमाण हो । सिँढीका हरेक खुड्किलाहरू इतिहासको प्रत्यक्ष प्रतीक हो ।

ग्रेटवालको शिखरमा पाइला टेकेपछि, मेरो आँखामा अनन्तता खुले । पहाडहरू, जङ्गलहरू, टाढाका गाउँ, सडक, सुरुङ, हाइड्रोहरू र नदीहरू—सबैले मिलेर एक विशाल चित्र बनाए । शरद ऋतुको हावा हल्का चिसो रहेता पनि मेरो आत्मामा उत्साह र तातोपन फैलिरहेको थियो । त्यो क्षणमा मैले महसुस गरिरहेको थिएँ कि प्रकृतिसँगको सम्बन्ध केवल दृष्टिमा मात्रै होइन, अनुभवमा र हृदयमा पनि गहिरो हुन्छ । शिखरमा उभिएर तल हेर्दा ढुङ्गाहरूले आफ्नो कथा सुनाउँदै थिए । तिनीहरूले सैनिकहरूको साहस, राष्ट्रको योजना, र जनताको प्रयासको कथा सुनाइरहेका थिए । मेरो मन भित्र शान्ति र उत्साहको मिश्रण थियो । म त्यहाँ केवल पर्यटक थिएँ, तर सँगै इतिहासको साक्षी, प्रकृतिको सहभागी, र आफ्नै आत्मासँग संवाद गर्ने पात्र पनि बनेँ । हरियो जङ्गल र सुनौलो प्रकाशले अद्भुत रङ्ग संयोजन बनाएको थियो ।

त्यो दृश्यले मेरो मनमा प्रश्न उठायो—“किन हामी आफ्नै देशका पहाड, जङ्गल, र नदीहरूलाई यति सम्मान दिन सक्दैनौँ ?” त्यो क्षणमा मैले बुझेँ—प्रकृति केवल हाम्रो दृष्टिमा मात्रै होइन, हृदयमा पनि जीवन्त रहनुपर्छ । शिखरबाट झर्ने चिसो हावाको सिरेटोले मेरो अनुहार छुँदा जीवनका चुनौतीहरू, सङ्घर्षहरू, र आशाहरू पनि यस्तै हावाको झोकासँग मिलेर बाँचिरहेको अनुभूति भयो । ग्रेटवाल मलाई पढाइरहेको थियो सहनशीलता, धैर्यता, र प्रकृतिसँगको मेलले जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ ।

चाओयाङ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाश महोत्सव उज्यालोको जादु

साँझ चाओयाङको सडकमा प्रवेश गरिरहँदा सहरको रात्रि जीवन र उज्यालोको अनौठो संसारले घेरेको थियो । यो महोत्सव पहिलो पटक २०२३ मा आयोजित गरिएको रहेछ । चीनले “अमेजिङ चाओयाङ” भन्ने नारा दिएर हरेक वर्ष हजारौँ पर्यटकलाई आकर्षित गरिरहेको रहेछ ।

नदी किनार, पुल, बगैँचा, सडकहरू—सबैमा झिलिमिली बत्तीहरूले वातावरणलाई जादुमई बनाएका थिए । डिजिटल प्रोजेक्सन र थिम्ड लाइट इन्स्टलेसनहरूले ऐतिहासिक कथा, आधुनिक कला, र सांस्कृतिक चित्रण उजागर गरेका गरिरहेका थिए । डुङ्गामा चढ्दा नदीको बहाव र प्रकाशको प्रतिबिम्ब मिश्रित भएर अद्भुत दृश्य सिर्जना गरिरहेको थियो । यसै समयमा एकजना चिनिया युवतीले पुरै उज्यालो प्रकाशमय बनेर पुष्पवृष्टि गर्दै हामीभन्दा माथिबाट उडिरहेकी थिइन् । उनीहरूले भन्दै थिए ल हेर्नुहोस् स्वर्गकी अप्सराले पुष्पवृष्टि गरिन् ।

यदि कुनै सहरको बिचमा नदी छ भने त्यो सरह वास्तवमै सुन्दर हुन्छ नै । नदी केवल पानीको मार्ग मात्र होइन बरु सहरको आत्मा, जीवन शक्ति, र मानव–प्रकृतिको सङ्गम हो । किनारका पुराना पुल र ऐतिहासिक भवनहरूले शताब्दीऔँदेखि मानवीय क्रियाकलापको कथा बोकेका थिए । आधुनिक समयमा नदी वरिपरिका क्षेत्रहरू सांस्कृतिक, पर्यटक र मनोरञ्जन केन्द्रका रूपमा विकसित भएका छन् ।

लियाङ नदी : बहावमा बगेको इतिहास

लियाङ नदीको किनारमा पुग्दा नदीको पानी शान्त तर जीवन्त थियो । चन्द्रमाको किरणले सतहमा सुनौलो प्रतिबिम्ब पारेको थियो । प्राचीन समयमा लियाङ नदी सहरको व्यापारिक जीवनको मेरुदण्ड थियो ।

यहाँबाट अनाज, कपडा, कागज, र अन्य सामाग्रीहरू देशको विभिन्न भागमा सर्ने गर्दथे । डुङ्गा सफारी गर्दा मैले महसुस गरेँ कि यो पानी मात्रै नदी होइन । यो  जीवनको नदी हो, जहाँ मानिस र प्रकृति, अतीत र वर्तमान एकैसाथ बगिरहेका छन् ।

संसारका पर्यटक आकर्षण गरिरहेको छ । हल्का हावा हावामा मिसिएर अनुहारमा स्पर्श गर्दै थियो, बत्तीहरूको झिलिमिली र पानीको प्रतिबिम्बले रातको वातावरणलाई जादुमई बनाएको थियो । रातको समय लियाङ नदीले आँखामा चम्किलो उज्यालो र जीवन्त दृश्य खुलाउँथ्यो । लाग्थ्यो नदी सतहमा झिलिमिली बत्तीहरू, डुङ्गामा बसेका मानिसहरूको मुस्कान, सङ्गीतको मधुर लय र हावाको झोकाहरुले जादु देखाइरहेका थिए ।

डुङ्गा सफारी गर्दा लाग्थ्यो नदी केवल पानीको बहाव होइन, यो जीवनको रङ, सहरको आत्मा, र मानव–प्रकृतिको सङ्गम हो । त्यहाँ प्रत्येक प्रतिबिम्बले आफ्नो कथा सुनाउँदै थिए– कसैले प्रेमको, कसैले आनन्दको, कसैले शान्तिको ।

नेपाल सम्भावनाको भूमि

चीनको उज्यालो अनुभवले मेरो मनमा एउटा स्पष्ट विचार जन्मायो—नेपालका पहाड, उपत्यका र नदीहरूको व्यवस्थापनले यहाँको पर्यटनलाई विश्वस्तरमा पुर्‍याउन सक्छ । काठमाडौं उपत्यका, शिवपुरी, गोदावरी, चन्द्रागिरि–नाङ्लेभारे—यी स्थलहरू केवल प्राकृतिक सौन्दर्यका केन्द्र मात्र होइन, सांस्कृतिक, आर्थिक र सामाजिक विकासका केन्द्र बन्न सक्छन् ।

मैले कल्पना गरेँ—शिवपुरीमा बिहानको ताजा हावा र योग–ध्यान कार्यक्रम, गोदावरीमा वनस्पति र जलजन्तु अध्ययन, चन्द्रागिरिमा दृश्यावलोकन र सांस्कृतिक कला बजार, नाङ्लेभारेमा पदयात्रा र रात्रिकालीन उत्सव । नेपालको राजधानी काठमाडौं पनि यस दृष्टिले पूर्ण परिवर्तन हुन सक्छ ।

उपत्यकाको वरिपरि डाँडालाई पर्खालले घेरौँ, त्यसमा पदयात्रा मार्ग, प्राकृतिक दृश्यावलोकन र रिपोर्टहरू निर्माण गरौँ । यदि हामीले काठमाडौं उपत्यकाको प्रत्येक डाँडामा सुरक्षित पदयात्रा मार्ग, वातावरणमैत्री रिपोर्ट, सांस्कृतिक केन्द्र, र प्रकृति संरक्षणको सही योजना बनायौँ भने, वार्षिक लाखौँ पर्यटक हाम्रो उपत्यकाको डाँडामा हिँड्नेछन् रमाउनेछन् र हामीले पनि विदेशी मुद्रा आर्जन गर्नेछौँ ।

प्रकृतिलाई मासेर हैन सजाएर बनाऔँ । हरेक रिपोर्ट, हरेक पदयात्रा मार्ग, हरेक दृश्य स्थलले पर्यटकलाई अनुभवात्मक मनोरञ्जन दिनेछ । यसरी व्यवस्थित योजना भएमा वार्षिक लाखौँ पर्यटक काठमाडौं भ्यालीले पाल्नेछ । पर्यटनले नेपाल पाल्नेछ ।

भावनात्मक अनुभूति

ग्रेटवालको ढुङ्गा, शिखरको दृश्य, चाओयाङको झिलिमिली बत्ती, लियाङ नदीको संगीत—यी सबै अनुभवहरूले मेरो मनमा एक गहिरो छाप छोडे । यो यात्रा केवल दूरी नाप्ने माध्यम थिएन, यो आत्मासँग संवाद गर्ने, इतिहाससँग संवाद गर्ने, र प्रकृतिसँग संवाद गर्ने यात्रा थियो ।

मैले देखेको उज्यालो केवल दृश्यमा मात्र थिएन । यो उज्यालो इतिहासको, सिर्जनात्मकताको, मानव–प्रकृतिको सम्मिलन थियो । ग्रेटवालले सिकायो—सहनशीलता, धैर्यता, र प्रयासको मूल्य । चाओयाङले देखायो—सौन्दर्य केवल दृश्यमा होइन, अनुभवमा पनि बस्छ । लियाङ नदीले सम्झायो—संगीत, प्रकाश र मानव सहभागिताले जीवनलाई जीवन्त बनाउँछ ।

नेपालका हाम्रा पहाड, डाँडा, नदी र उपत्यका—यी सबैले असाधारण सम्भावना बोकेका छन् । यदि हामीले सिर्जनात्मकता, व्यवस्थापन र प्रकृतिप्रति सम्मान अपनायौँ भने, पर्यटन र स्थानीय जीवन दुवै उज्यालो बन्न सक्छ । शिवपुरी, गोदावरी, चन्द्रागिरि–नाङ्लेभारे—यी सबै स्थलहरू मात्र प्राकृतिक सम्पदा होइन, सांस्कृतिक र आर्थिक विकासको केन्द्र बन्न पुग्नेछन् । यो यात्रा मेरो स्मृतिमा सदाका लागि अमिट रहनेछ ।

यात्रा केवल गन्तव्यमा पुग्नु मात्रै होइन, अनुभव, संवेदना र आत्मासाक्षात्कारको प्रक्रिया हो । सौन्दर्य, इतिहास, र मानव प्रयासको मेलले मात्र जीवनमा वास्तविक उज्यालो ल्याउँछ ।

त्यहाँबाट त म फर्किएँ, तर मेरो मन, मेरो आत्मा, र मेरो स्मृति यस उज्यालो यात्रासँग सधैँ बाँधिएको छ । यो यात्रा मेरो स्मृतिमा सदाका लागि अमिट रहनेछ । मैले केवल ग्रेटवाल, चाओयाङ प्रकाश महोत्सव र लियाङ नदी मात्रै भेटिन मैले इतिहास, संस्कृति, प्रकृति, र आफ्नै सपनालाई महसुस गरेँ ।

हरेक दृश्य, प्रत्येक संगीत, हावा, प्रकाश र इतिहास मेरो चेतनामा स्थायी रूपले अङ्कित भएको छ । मैले महसुस गरेँ—यात्रा केवल भौतिक दूरी मात्र होइन, यो अनुभव र संवेदनाको यात्रा हो, जहाँ मानवता, प्रकृति र इतिहास सँगसँगै बग्छ । यात्रा केवल गन्तव्यमा पुग्नु मात्रै होइन, आत्मसाक्षात्कारको प्रक्रिया हो ।

लियाङ नदी किनारको डुङ्गा सफारी गर्दा रातको वातावरणले मलाई मानव–प्रकृति–संस्कृतिको सामञ्जस्य अनुभव गरायो । बत्तीको प्रतिबिम्ब, सङ्गीतको मधुर लय, र हल्का चिसो हावाले मेरो हृदय नचाइरहेको थियो । प्रत्येक दृश्यले मेरो चेतनामा प्रश्न उठायो—“किन हामी आफ्नै देशका प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदालाई यति पूर्ण सम्मान र व्यवस्थापन गर्न सक्दैनौँ ?”