काठमाडौं, साउन २७ । आज अर्थात् १२ अगस्ट २०२६ मा दुर्लभ खग्रास सूर्यग्रहण लाग्दैछ। यो सूर्यग्रहणको पूर्ण स्वरूप ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, उत्तरी रुस, उत्तर अटलान्टिक महासागर, स्पेन तथा पोर्चुगलको केही भूभागबाट देखिनेछ।

नेपालसहित दक्षिण एसिया र एसियाका अधिकांश भागबाट भने आजको सूर्यग्रहण देखिने छैन। चन्द्रमाको पूर्ण छाया पृथ्वीको सीमित भूभागमा मात्रै पर्ने भएकाले नेपाल उक्त छायाको मार्गमा नपर्ने हो।

नासाका अनुसार सन् १९९९ पछि मुख्य भूमि युरोपबाट देखिने यो पहिलो पूर्ण सूर्यग्रहण हो। पूर्ण ग्रहणको मार्गमा करिब १ करोड ५० लाख मानिस पर्ने अनुमान गरिएको छ। उत्तरी गोलार्धका अन्य धेरै स्थानबाट भने आंशिक ग्रहण देखिनेछ।

स्पेनमा देखिनेछ पूर्ण ग्रहण

चन्द्रमाको छाया उत्तरी रुसबाट अघि बढ्दै ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड र उत्तर अटलान्टिक महासागर हुँदै युरोपतर्फ सर्नेछ। त्यसपछि पूर्ण ग्रहण स्पेनसम्म पुग्नेछ।

स्पेनका लियोन, जारागोजा र भ्यालेन्सियालगायतका सहरबाट पूर्ण ग्रहण देखिनेछ। अधिकांश स्थानमा पूर्ण ग्रहणको अवधि दुई मिनेटभन्दा कम रहनेछ।

आइसल्यान्डको रेक्जाभिकमा स्थानीय समयअनुसार साँझ करिब ५:४८ बजे पूर्ण ग्रहण सुरु हुने जनाइएको छ। स्पेनको लियोनमा साँझ करिब ८:२८ बजे पूर्ण ग्रहण सुरु भएर करिब दुई मिनेट रहनेछ।

स्पेनका उत्तरी तथा पूर्वी क्षेत्र पूर्ण ग्रहणको मार्गमा पर्ने भएकाले हजारौँ मानिसले ग्रहण अवलोकनका लागि तयारी गरेका छन्।

नेपाल र भारतबाट किन देखिँदैन ?

सूर्यग्रहण पृथ्वीका सबै स्थानबाट देखिने घटना होइन। सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी निश्चित ज्यामितीय अवस्थामा आउँदा चन्द्रमाले सूर्यको प्रकाश छेक्छ र त्यसको छाया पृथ्वीको सीमित क्षेत्रमा मात्रै पर्छ।

आजको ग्रहणमा चन्द्रमाको पूर्ण छाया उत्तरी गोलार्धको उच्च अक्षांश हुँदै जानेछ। पूर्ण ग्रहणको मार्ग उत्तरी रुस, ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड हुँदै उत्तर अटलान्टिक महासागर र स्पेनसम्म फैलिनेछ।

नेपाल उक्त छायाको मार्गमा नपर्ने भएकाले यहाँबाट सूर्यग्रहण देखिने छैन। भारतबाट पनि आजको ग्रहण देखिने छैन।

सूर्यग्रहण कसरी हुन्छ ?

चन्द्रमा सूर्य र पृथ्वीको बीचमा आएर सूर्यको प्रकाशलाई केही समयका लागि छेक्दा सूर्यग्रहण हुन्छ। सूर्यग्रहण मुख्यतः चार प्रकारका हुन्छन्।

• आंशिक सूर्यग्रहण: चन्द्रमाले सूर्यको केही भाग मात्र ढाक्छ।
• खग्रास सूर्यग्रहण: चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो भाग पूर्ण रूपमा ढाक्छ।
• वलयाकार सूर्यग्रहण: चन्द्रमाले सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाक्न नसक्दा वरिपरि उज्यालो घेरा देखिन्छ।
• हाइब्रिड सूर्यग्रहण: विभिन्न स्थानमा पूर्ण र वलयाकार दुवै स्वरूप देखिन सक्छ।

पूर्ण सूर्यग्रहण सम्भव हुनुको एउटा कारण सूर्य र चन्द्रमाको पृथ्वीबाट देखिने कोणीय आकार लगभग समान हुनु हो। सूर्य चन्द्रमाभन्दा करिब ४०० गुणा ठूलो भए पनि पृथ्वीबाट करिब ४०० गुणा टाढा भएकाले दुवैको देखिने आकार लगभग उस्तै देखिन्छ।

नाङ्गो आँखाले हेर्न मिल्छ ?

सूर्यग्रहणको आंशिक चरणमा नाङ्गो आँखाले सूर्यतर्फ हेर्नु आँखाका लागि जोखिमपूर्ण हुन्छ। त्यसैले प्रमाणित सौर्य अवलोकन चस्मा वा सुरक्षित सौर्य फिल्टर प्रयोग गर्नुपर्छ। साधारण सनग्लासले सूर्यको किरणबाट पर्याप्त सुरक्षा दिँदैन।

पूर्ण सूर्यग्रहणको चरणमा पनि चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो सतह पूर्ण रूपमा ढाकेको केही क्षणमा मात्र विशेष सुरक्षाबिना हेर्न सकिन्छ। पूर्णताको चरण सकिनुअघि र पछि भने फेरि सुरक्षित सौर्य फिल्टर प्रयोग गर्नुपर्छ।

नेपालबाट प्रत्यक्ष ग्रहण नदेखिने भएकाले खगोलीय रुचि राख्नेहरूले विश्वसनीय अन्तरिक्ष तथा खगोलीय संस्थाका अनलाइन प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत ग्रहण अवलोकन गर्न सक्नेछन्।

आजको ग्रहणपछि अर्को महत्वपूर्ण पूर्ण सूर्यग्रहण २ अगस्ट २०२७ मा हुनेछ। त्यसको पूर्णताको मार्ग दक्षिणी स्पेन, उत्तर अफ्रिका, साउदी अरब र यमनसम्म फैलिनेछ।