नवराज पथिक 

काठमाडौं, साउन १०। नेकपा एमाले र नेकपाबीच प्रदेश सरकारको नेतृत्व बाँडफाँटसम्बन्धी सहमति भएपछि  अन्य प्रदेशसँगै संघीय राजधानी समेत रहेकाे वाग्मती प्रदेशकाे मुख्यमन्त्री काे बन्दै छ भन्ने कुरालाई थप चासाेका साथ हेरिएकाे छ ।

अहिले वाग्मती प्रदेशको नयाँ मुख्यमन्त्री को बन्ने भन्ने विषय राजनीतिक वृत्तमा चासोको केन्द्र बनेको छ। संघीय राजधानी रहेको वाग्मती प्रदेशको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने बहस अहिले एमालेभित्र मात्रै होइन, प्रदेश र राजनीतिको मुख्य एजेन्डामध्ये एक बनेको छ।

शनिबार नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’बीच भएको तीनबुँदे सहमतिअनुसार कोशी, वाग्मती र गण्डकी प्रदेश सरकारको नेतृत्व एमालेले गर्ने सहमति भएको छ। कर्णाली र सुदूरपश्चिममा नेकपाले नेतृत्व गर्नेछ भने मधेश र लुम्बिनी प्रदेशमा अन्य दलसँगको परामर्शपछि सरकारको स्वरूप तय गरिने उल्लेख गरिएको छ।

यससँगै वाग्मती प्रदेशमा एमालेबाट मुख्यमन्त्री बन्ने सम्भावित नेताहरूको चर्चा पनि तीव्र बनेको छ। पार्टी संसदीय दलका नेता जगन्नाथ थपलिया र निवर्तमान स्वास्थ्य मन्त्री किरण थापा मगर अहिले मुख्य दाबेदारका रूपमा हेरिएका छन्।

संसदीय दलको नेताका रूपमा जगन्नाथ थपलियाको दाबी स्वाभाविक मानिन्छ। चितवनबाट निर्वाचित उहाँ संसदीय नेतृत्वको आधारमा अघि हुनुहुन्छ।

अर्कोतर्फ भक्तपुरबाट निर्वाचित किरण थापा मगरलाई भने मन्त्रीका रूपमा गरेको कार्यसम्पादनका आधारमा बलियो विकल्पका रूपमा हेरिन थालेको छ। एमालेभित्र समावेशी प्रतिनिधित्वको बहससमेत चलिरहेका बेला जनजाति समुदायबाट प्रतिनिधित्व गर्ने थापा मगरको नाम थप चर्चामा आएको छ।

किरण थापा मगरले स्वास्थ्य मन्त्रीका रूपमा कार्यभार सम्हालेपछि नागरिकले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने सेवा सुधारलाई प्राथमिकतामा राख्नुभएको थियो। उहाँको पहिलो चर्चित निर्णयमध्ये क्यान्सरका बिरामीलाई प्रदेश सरकारबाट एक लाख रुपैयाँ उपचार सहायता उपलब्ध गराउने निर्णय थियो। आर्थिक रूपमा कमजोर बिरामीलाई राहत दिने उद्देश्यले गरिएको यो निर्णय व्यापक रूपमा सकारात्मक रूपमा लिइएको थियो।

उहाँको कार्यकालमा स्वास्थ्य प्रशासनलाई डिजिटल बनाउने प्रयास पनि उल्लेखनीय मानिन्छ। Health Registration and Renewal System (HRRS) लागू गरी स्वास्थ्य संस्थाको दर्ता, नवीकरण तथा व्यवस्थापनलाई अनलाइन प्रणालीमा रूपान्तरण गर्ने प्रक्रिया सुरु गरियो। ई–गुनासो प्रणाली, अनलाइन आवेदन तथा डिजिटल सेवा विस्तारले मन्त्रालयको प्रशासनिक प्रणालीलाई आधुनिक बनाउने प्रयास देखिएको थियो।

मुख्यमन्त्री जनता स्वास्थ्य कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाउन काठमाडौं र चितवनका अस्पतालसँग सहकार्य विस्तार गरिएको थियो। यसले विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवामा प्रदेशवासीको पहुँच बढाउने उद्देश्य राखेको थियो।

त्यसैगरी प्रदेशका प्रादेशिक अस्पताल तथा आयुर्वेद एवं वैकल्पिक चिकित्सालयबाट साप्ताहिक रूपमा निःशुल्क होलबडी चेकअप सेवा सञ्चालन गरिनु पनि नागरिकमैत्री कार्यक्रमका रूपमा हेरिएको थियो। यसले नागरिकलाई लाेककल्याणकारी राज्यकाे अनुभूति दिलाएकाे थियाे ।

चितवनमा प्रदेश सरकारकै पहलमा औषधि उत्पादन केन्द्र स्थापना गरी उत्पादन सुरु गरिएको कदमलाई पनि प्रदेश सरकारले आत्मनिर्भर स्वास्थ्य प्रणालीतर्फ चालेको महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

उहाँको नेतृत्वमा ‘एक स्थानीय तह–एक नमुना स्वास्थ्य संस्था’ अवधारणालाई अघि बढाइयो। प्रत्येक स्थानीय तहमा न्यूनतम मापदण्ड पूरा गर्ने स्वास्थ्य संस्था विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। ‘एक जिल्ला–एक स्वस्थ सहर’ अवधारणाले स्वास्थ्यलाई उपचारसँग मात्रै नभई सरसफाइ, वातावरण र जीवनशैलीसँग जोडेर हेर्ने नीति अघि सारेको देखिन्छ।

विद्यालय नर्स कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै बालबालिका र किशोर–किशोरीको स्वास्थ्य संरक्षणमा विशेष जोड दिइयो। क्षयरोग नियन्त्रणका लागि सेवा विस्तार, उपचार व्यवस्थापन सुधार तथा चितवनमा डीआर–टीबी सेन्टर स्थापना गर्ने पहल पनि उहाँको कार्यकालका प्राथमिकतामध्ये एक थियो। भक्तपुर अस्पताल लगायका प्रदेश अस्पताले स्वास्थ्य सेवामा उहाँकाे कार्यकालमा फड्काे मारेका छन् ।

सरकारी अस्पतालको नियमित अनुगमन, सेवा गुणस्तर सुधार, स्वास्थ्यकर्मीको क्षमता अभिवृद्धि, स्थानीय तहसँगको समन्वय तथा ‘वन हेल्थ (One Health)’ अवधारणालाई प्रदेशको स्वास्थ्य नीतिमा समेट्ने प्रयास पनि उहाँको कार्यकालमा अघि बढाइएका विषय हुन्।

त्यसैगरी हेटौँडा अस्पतालसँगको सहकार्यमा मदन भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानबाट एमबीबीएस अध्ययन सुरु हुनु प्रदेशमै स्वास्थ्य जनशक्ति उत्पादनतर्फको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ।

प्रदेश सरकारको नेतृत्व चयनमा संसदीय दलको नेतृत्व, राजनीतिक समीकरण, पार्टीभित्रको सन्तुलन, क्षेत्रीय र समावेशी प्रतिनिधित्वलगायतका पक्ष निर्णायक हुने भए पनि कार्यसम्पादनको विषय पनि अहिले चर्चाको केन्द्रमा छ।

यही कारणले स्वास्थ्य मन्त्रालयमा गरेका कामका आधारमा किरण थापा मगरलाई बलियो दाबेदारका रूपमा विश्लेषण गर्नेहरू पनि छन्। अर्कोतर्फ संसदीय दलका नेता भएकाले जगन्नाथ थपलियाको दाबी पनि उत्तिकै स्वाभाविक मानिएको छ।

अन्ततः एमाले नेतृत्वले कसलाई मुख्यमन्त्रीको जिम्मेवारी दिन्छ भन्ने निर्णय केही दिनमै स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइमा, नेतृत्व जसले पाए पनि प्रदेश सरकार सफल बनाउन पार्टीभित्रको एकता, अनुभवी नेतृत्व र प्रभावकारी टोली निर्माण नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुनेछ। सार कुरा नेतृत्वमा जाे आए पनि देश र जनताकाे लागि काम हुनु पर्छ ।