एजेन्सी, २ वैशाख । विश्व दिगो उर्जा अर्थात हरित उर्जातर्फ अघि बढिरहेको छ र यसका लागि विश्वको नजर जसमा केन्द्रित छ, त्यसको ठूलो भण्डार ल्याटिन अमेरिकाका तीन देशमा छ ।

अर्जेन्टिना, चिली र बोलिभिया विश्वको ’लिथियम त्रिभुज’ हुन् जहाँ विश्वको आधाभन्दा बढी लिथियम भण्डार छ । यस कारणले गर्दा, विश्वभरका सरकारहरू र लगानीकर्ताहरूको ध्यान ल्याटिन अमेरिकाको यस भागमा छ ।

भविष्यको ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्ने यो खनिज विद्युतीय कार (ब्याट्रीबाट चल्ने सवारी)का लागि बनाइएका ब्याट्रीहरूमा लगाइन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा, लिथियम बजार लगातार बढ्दै छ र धेरै खेलाडीहरू अब यस क्षेत्रमा आफ्नो पाउ जमाउन चाहन्छन् ।

‘संसार नयाँ उर्जातर्फ अघि बढिरहेको छ, र विश्वका ठूला शक्तिहरू यसका लागि आवश्यक खनिजहरूको नियन्त्रणको लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्,’ प्रख्यात थिकट्यांक विल्सन सेन्टरका ल्याटिन अमेरिका कार्यक्रमका निर्देशक बेन्जामिन गाइडन भन्छन् ‘यो नयाँ युद्धको मैदान बनेको छ ।’ ‘चीनले यस मामिलामा अमेरिकाभन्दा पहिले नै थालनी गरिसकेको थियो । तर अब चीनसँग पछि पर्न चाहँदैन ।’

चीनको प्रयास
‘सेतो सुन’ भनेर चिनिने यस खनिजलाई चिनियाँ कम्पनीहरूले वर्षौंदेखि संसारको कुना–कुनामा खोज्ने प्रयास गरिरहेका छन् । यसका लागि उनीहरूले ल्याटिन अमेरिकाका देशहरूमा पनि ठूलो लगानी गरेका छन्, जहाँ विश्वको ६० प्रतिशत लिथियम भण्डार रहेको छ ।

प्रतिवेदनका अनुसार सन् २०२२ को तथ्यांकअनुसार विश्वमा ८ करोड ६० लाख टन लिथियमको भण्डार फेला परेको छ । सबैभन्दा ठूलो भण्डार बोलिभियामा छ । यसपछि अर्जेन्टिना, चिली, अमेरिका, अष्ट्रेलिया र मेक्सिको छन् ।

चिलीले ठूलो मात्रामा लिथियम उत्खनन र उत्पादनमा नेतृत्व गरिरहेको छ, मेक्सिको पनि १.७ मिलियन टन सीमित लिथियम भण्डारको साथ उत्तर अमेरिकी बजारमा प्रमुख खेलाडी बनिरहेको छ ।
मेक्सिकोका राष्ट्रपति एन्ड्रेस म्यानुएल लोपेज ओब्राडोरले यस वर्षको सुरुमा टेस्ला कार कारखाना अमेरिकाको टेक्सासबाट करिब तीन घण्टाको दूरीमा मोन्टेरेमा निर्माण गरिने पुष्टि गरे ।

यस वर्ष फेब्रुअरीमा, बीएमडब्लुले मेक्सिकोको सान लुइस पोटोसीमा रहेको आफ्नो कारखानामा सन् २०२७ देखि नयाँ कार उत्पादन गर्ने बताएको थियो । यो कारखाना सन् २०१९ मा निर्माण भएको हो ।

विश्व शक्तिहरु बीच संघर्ष
एट्लान्टिक काउन्सिल थिंक ट्यांकको एड्रियन अर्श ल्याटिन अमेरिका सेन्टरका एसोसिएट प्रोफेसर पेपे झाङ भन्छन्, ‘संयुक्त राज्य अमेरिकाले दिगो ऊर्जासँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण खनिज र प्रविधिहरूको लागि विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखलामा आफ्नो स्थिति बलियो बनाउन खोजिरहेको छ ।’ प्राविधिक र भूराजनीतिक दुवै रूपमा प्रतिस्पर्धाको मुद्दा बनेको छ ।

यस विषयमा चीनले तीव्र गतिमा काम गरिरहेको छ । पेपे झाङ भन्छन् कि ल्याटिन अमेरिका र यसको वरपरका देशहरूमा चीनको लगानी यस मामिलामा धेरै महत्वपूर्ण छ ।

सन् २०२० र २०२१ मा चीनले यस क्षेत्रमा करिब १.१ अर्ब डलर लगानी गरेको थियो तर यो वर्ष यो संख्या बढ्न सक्छ । एक अनुसन्धानकर्ता भन्छन्, ‘जनवरीमा मात्रै तीन चिनियाँ कम्पनीले बोलिभियामा एक अर्ब डलर लगानी गर्ने कुरा गरेका छन् ।’

यस हप्ता, ब्राजिलका राष्ट्रपति लुई इनासियो लुला डे सिल्भा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग वार्ता गर्न बुधबार चार दिने भ्रमणमा चीन आइपुगेका थिए् । यस अवधिमा दुई नेताबीच द्विपक्षीय व्यापारका कम्तीमा २० सम्झौतामा हस्ताक्षर भएकोे छ ।

राष्ट्रिय सुरक्षाको मुद्दा
चीनले जस्तै अमेरिकाले पनि रणनीतिक कारणले खनिजको आपूर्ति श्रृंखलामा आफ्नो स्थान सुनिश्चित गर्न प्राथमिकता दिएको छ । गत वर्ष अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै भनेका थिए, ‘महत्वपूर्ण खनिजहरू धेरै प्रकारका आधुनिक प्रविधिका लागि महत्वपूर्ण हुन्छन् र हाम्रो राष्ट्रिय सुरक्षा र आर्थिक प्रगतिका लागि महत््वपूर्ण हुन्छन् ।’

बाइडेनले आफ्नो बयानमा उल्लेख गरेका खनिजहरूमा लिथियम र कोबाल्ट जस्ता खनिजहरू समावेश छन् । कम्प्यूटरदेखि घरेलु उपकरण उत्पादनमा तिनीहरुको आवश्यकता रहेको उनले लेखेका छन् ।
तिनीहरू ब्याट्री, पानी मिल र इलेक्ट्रिक कारहरूको लागि सौर प्यानलको प्रविधिमा पनि धेरै महत्वपूर्ण छन् । बिडेनले विश्वका प्रायः सबै देशले परम्परागत ऊर्जाको प्रयोग घटाएर नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतको प्रयोगलाई बढावा दिइरहेको लेखेका छन् ।

यस्तो अवस्थामा आगामी दशकहरूमा तिनीहरूको विश्वव्यापी माग ४०० देखि ६०० प्रतिशतले बढ्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । त्यस्तै, ब्याट्री प्रविधिको लागि धेरै महत्वपूर्ण लिथियम र ग्रेफाइटको माग ‘चार हजार प्रतिशत वा बढी हुन सक्छ ।’

अमेरिका र चीनबीचको रस्साकस्सी
बेन्जामिन गाइडन भन्छन्, ‘चीन र अमेरिकाबीचको यो रस्साकस्सीमा चीन अमेरिकाभन्दा अगाडि देखिन्छ । उनी भन्छन्, ‘चीन सरकारले ब्याट्री उत्पादनका लागि ल्याटिन अमेरिकामा ठूलो लगानी गर्न तयार भएकाले यस मामिलामा चीन एक कदम अगाडि छ ।’

जबकि अमेरिकाको सम्पूर्ण फोकस अमेरिकी कम्पनीहरूका लागि खनिजहरू किन्नमा छ ताकि तिनीहरूले दिगो ऊर्जा उत्पादन गर्न सकून् । यस्तो अवस्थामा ल्याटिन अमेरिकाका देशहरूसँग दुई प्रकारका विकल्प छन् । यो सम्भव छ कि खनिज सीधा निर्यात गर्नुको सट्टा, तिनीहरूले चिनियाँ सम्झौता राम्रो पाउन सक्छन् ।

बेन्जामिन गाइडन भन्छन्, ‘तर अमेरिका यस मामिलामा चीनलाई पनि उछिनेर चाहन्छ । तर, अमेरिका र चीन जस्ता दुई ठूला शक्तिहरूबीचको यो दौडमा दक्षिण अमेरिका फसेको कुरालाई नकार्न सकिँदैन ।’