भक्त राज देव

हिन्दूहरूको शक्ति सम्प्रदायमा, देवी दुर्गालाई विश्वको सर्वोच्च शक्ति र सर्वोच्च देवी मानिन्छ। वेदहरूमा दुर्गाको व्यापक उल्लेख छ, तर उपनिषदहरूमा देवी “उमा हैमावती” (उमा, हिमालयकी छोरी) को वर्णन छ। पुराणमा दुर्गालाई आदिशक्ति मानिएको छ । शाक्त सम्प्रदायले भगवातीलाई देवी मान्छन् ।

सबैभन्दा कान्छी देवी को हुन् ?

मनसादेवीलाई भगवान शिव र माता पार्वतीकी कान्छी छोरी मानिन्छ। उहाँ टाउकोबाट निस्कनुभयो, त्यसैले उहाँको नाम मानसा राखिएको हो। महाभारतका अनुसार उनको वास्तविक नाम जरतकारु हो र उनको समान नाम महर्षि जरतकारु र छोरा अस्तिक जी हो।

देवी माताको नौ रूप र नौ विशेष प्रसाद –

नवरात्रिको ९ दिनमा आदिशक्ति दुर्गाका ९ रूपको पनि पूजा गरिन्छ । माताका यी ९ रुपलाई ‘नवदुर्गा’ भनिन्छ । नवरात्रिको नौ दिनमा पुजा गरिने माता दुर्गाका नौ रुपमध्ये पहिलो शैलपुत्री, दोस्रो ब्रह्मचारिणी, तेस्रो चन्द्रघण्टा, चौथो कुष्माण्डा, पाँचौं स्कन्दमाता, छैटौं कात्यायनी र सातौं
कालरात्रि, आठौं महागौरी र नवौं सिद्धिदात्री हुन्।

नवरात्रको ९ दिन व्रत गरेपछि आश्विन शुक्ल पक्षको नवमीमा व्रतको समापन गरिन्छ । प्रत्येक व्रत बस्ने मानिसलाई चाँडै खुसी हुनका लागि मातालाई के चढाउने भन्ने जिज्ञासा हुन्छ । प्रसाद बिना हिन्दुहरुको कुनै व्रत पूरा हुँदैन । व्रत जुनसुकै उद्देश्यले मनाइईए तापनि देवी-देवतालाई भेटी चढाइन्छ। नवरात्रिको ९ दिनमा ९ देवी देवतालाई विभिन्न प्रकारका बलि पनि चढाईन्छ ।

जान्नुहोस् ९ देवी देवताको प्रसाद 

पहिलो माता शैलपुत्री मातालाई अर्पण

पहिलो नवरात्रि शुक्ल पक्षको प्रतिपदामा देवी शैलपुत्रीलाई प्रसाद चढाइन्छ। नवरात्रको पहिलो दिन माता शैलपुत्रीको प्रथम रूपको पूजा गरिन्छ । माता शैलपुत्री हिमालयका राजा हिमालयकी छोरी हुन् त्यसैले उनको नाम शैलपुत्री राखिएको हो । यस दिन व्रत बसी देवी माताको चरणमा गाईको शुद्ध घ्यू चढाउँदा स्वास्थ्यको आशीर्वाद मिल्छ र व्रत बस्ने व्यक्ति स्वस्थ रहन्छ ।

दोश्रो माता ब्रह्मचारिणीलाई अर्पण

आश्विन महिनाको दोस्रो दिन श्री दुर्गाको दोस्रो रूप माता ब्रह्मचारिणीको पूजा गरिन्छ। यस रूप मा माता तपस्वीको रूपमा छ। माता पार्वतीले भगवान शंकरलाई पतिको रूपमा प्राप्त गर्न तपस्या गरेकी थिइन्, त्यही रूपका कारण उनको नाम ब्रह्मचारिणी राखिएको थियो । आजको दिन ब्रह्मचारिणी मातालाई प्रसन्न पार्न चिनी चढाइन्छ । यस दिन देवी मातालाई चिनी चढाउँदा परिवारका सबै सदस्यको आयु बढ्छ।

तेश्रो माता चन्द्रघण्टालाई अर्पण –

माताको तेस्रो रूपमा चन्द्रघण्टाको पूजा गरिन्छ। चन्द्रघण्टा माताको निधारमा चन्द्रमा आधा रुपमा अवस्थित छ। नवरात्रिको तेस्रो दिन उनीहरुको पूजा गरिन्छ । चन्द्रघण्टा माताको आराधना गर्नाले व्रत बस्नेको सबै मनोकामना स्वतः पूरा भई सांसारिक संकटबाट मुक्ति मिल्छ । देवी माताको पूजा गर्दा उनलाई दूध वा खीरबाट बनेको मिठाई चढाइन्छ। ब्राह्मणका लागि प्रसादको थाल पनि निकालिन्छ। ब्राह्मणलाई भोजनसँगै दक्षिणा आदि पनि दान गरिन्छ। चन्द्रघण्टा मातालाई खीर चढाएमा व्रत बस्नेले दुःखबाट मुक्ति र परम सुख प्राप्त गर्छ ।

चौथौं माता कुष्माण्डालाई अर्पण

नवरात्रको चौथो दिन कुष्माण्डा देवीको पूजा गर्ने गरिन्छ। यो कुष्माण्डा माताको चौथो रूप हो। एक मान्यता अनुसार माता कुष्माण्डाको गर्भबाट ब्रह्माण्डको उत्पत्ति भएको हो । नवरात्रिको चौथो दिन यिनीहरुको पूजा गरिन्छ । चौथो नवरात्रिमा पूर्ण विधिपूर्वक व्रत बस्ने व्यक्तिको सबै रोग र दुःख नष्ट हुन्छ । यस दिन कुष्माण्डा देवीको पूजा गरेपछि उनलाई मालपुवा चढाइन्छ। यस दिन मन्दिरमा प्रसाद वितरण गर्नु पनि शुभ मानिन्छ। यस दिन मातालाई मालपुवा चढाउनाले माता प्रसन्न हुन्छिन्, व्रत बस्नेको बुद्धिको विकास हुन्छ र निर्णय शक्ति पनि बढ्छ ।

पाँचौं माता स्कन्दमातालाई अर्पण

आश्विन महिनामा देवी दुर्गाका विभिन्न रूपको पूजा गरिन्छ। नवरात्रिको पाँचौं दिन माता स्कन्दमाताको पूजा गरिन्छ । स्कन्दमाता कुमार कार्तिकेयकी आमा हुन्। पञ्चमीको दिन माताको यस रुपको पूजा गर्नाले व्रत बस्नेले स्वतः सबै उपलब्धि प्राप्त गर्छ । दिनभर व्रत बसेपछि देवी मातालाई केरा चढाइन्छ। यस दिन देवी मातालाई केरा चढाउँदा शरीर स्वस्थ रहन्छ ।

छैठौं माता कात्यायनीलाई अर्पण

माता कात्यायनी माता दुर्गाको छैटौं रूप हो। आश्विन महिनाको छैटौं दिन माताको यो रूपको पूजा गरिन्छ । माता कात्यायनी ऋषि कात्यायनकी छोरी हुन् । तपस्याले आमालाई प्रसन्न पारेर आमाले छोरीको रूपमा जन्म लिइन्, त्यसैले उनलाई कात्यायनी भनिन्छ । नवरात्रको छैटौं दिन यिनीहरुको पूजा गरिन्छ । यस दिन देवी मातालाई मह चढाइन्छ। कात्यायनी मातालाई मह चढाउँदा व्रत बस्नेको आकर्षण बढ्छ ।

सातौँ माता कालरात्रिलाई अर्पण 

सप्तमी तिथिमा माताको कालरात्रि स्वरूपको पूजा गरिन्छ। यो माता काल अर्थात् अशुभ शक्तिको संहारक हुने हुँदा, त्यसैले उनलाई कालरात्रि भनिन्छ । नवरात्रको सातौं दिन यिको पूजा गरिन्छ । यस दिन दिनभर व्रत बसेपछि भक्तजनले देवी मातालाई गुड़ चढाइन्छ । ब्राह्मणलाई भोजनको साथमा एक थाली दान गरिन्छ। यसरी माताको आराधना गर्नाले मानिसलाई आउने दुःखबाट मुक्ति मिल्छ र व्रत बस्नेलाई अचानक आउने कष्ट पनि नष्ट हुन्छ ।

आठौं माता महागौरीलाई अर्पण

माता महागौरीलाई चढाइएको प्रसाद, श्री दुर्गा अष्टमीका दिन माता देवीको आठौं रूप महागौरीको पूजा गरिन्छ। गोरो रङको कारण उनको नाम महागौरी राखिएको हो । देवी माताको महागौरी स्वरूपको पूजा गर्दा उनी खुसी भई हरेक असम्भव कामलाई सम्भव बनाएर व्रत बस्नेलाई आशीर्वाद दिन्छिन् । यस दिन माता देवीलाई नरिवल चढाइन्छ र ब्राह्मणहरूलाई पनि नरिवल दान गर्ने चलन छ। आमाले सन्तान नभएको लाई मनोकामना पूरा गर्छिन् ।

नवौं माता सिद्धिदात्रीलाई अर्पण

नवरात्रको नवौं दिनमा सिद्धिदात्री माताको पूजा–आराधना गरी सिद्धिदात्रीलाई अर्पण गरिन्छ । माता सिद्धिदात्रीले सबै प्रकारका उपलब्धि दिने भनिएको छ । नवरात्रिको नवौं दिन पूजा आराधना गरिन्छ । उहाँलाई उपलब्धिहरूको मालकिन पनि भनिन्छ। नवमी तिथिमा व्रत बसी माताको पूजा गरेपछि यस दिन मातालाई तिल चढाउँदा लाभ हुन्छ । यो व्रतले मानिसलाई मृत्युको डरबाट मुक्त गराउँछ र अप्रिय घटनाबाट बचाउँछ।
यी हुन् माता भगवतीको नवौं रुपको अपार महिमा र नौ दिनसम्म पुजा अर्चना गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी,विशेषतया नेपालीहरूको राष्ट्रिय पर्व विजया दशमीको विधि र विधानको पुजा गर्ने नियम र दशौं दिनमा नेपालीहरुले आ-आफ्नो गण्तव्य र कामकाज तीरका लागि प्रस्थान गर्ने गर्दछन् ।