काठमाडौं, पुस ९ । नेपाली समाजको अहिलेको सबैभन्दा संवेदनशील यथार्थमध्ये एक हो-विदेश पलायन। विशेष गरी १२ कक्षा सकेपछि युवाहरूको ठुलो हिस्सा अस्ट्रेलिया, क्यानडा र युरोपतिर लाग्ने प्रवृत्तिले परिवार, समाज र राज्यकै भविष्यबारे गम्भीर प्रश्न उठाइरहेको छ। यही यथार्थलाई केन्द्रमा राखेर निर्माण गरिएको फिल्म हो, ‘झरीपछिको इन्द्रेणी’।

विषयवस्तुका हिसाबले फिल्म समयसापेक्ष र गम्भीर छ। तर राम्रो सन्देश बोकेको यो फिल्म प्रस्तुति, निर्देशन र पटकथाको कमजोरीका कारण अपेक्षित प्रभाव छाड्न असफल भएको देखिन्छ।

कथा : बाबु–छोराबिचको द्वन्द्व र प्रणालीको पीडा

फिल्मको मुख्य कथा १२ कक्षा पास गरेर अस्ट्रेलिया जान चाहने छोरा सोहन (विमोचन दवाडी) र ‘नेपालमै केही गर्न सकिन्छ’ भन्ने सोच राख्ने उनका बुबा गणेश (गणेश उप्रेती) बिचको वैचारिक द्वन्द्वमा आधारित छ। यो द्वन्द्व आज हरेक नेपाली परिवारले भोगिरहेको यथार्थसँग नजिक छ।

यससँगै फिल्मले इमानदार कर्मचारीले भ्रष्ट प्रणालीभित्र भोग्नुपर्ने पीडा, स्थानीय तहको विकृति र नैतिक सङ्कटलाई पनि समेट्ने प्रयास गरेको छ। तर समस्या यहीँबाट सुरु हुन्छ-मुख्य कथा र सहायक कताबिच सन्तुलन नहुनु ।

उपकथाहरू हाबी हुँदा मूल कथाको गहिराइ हराउँदै जान्छ। परिणामस्वरूप फिल्म केन्द्रविहीनजस्तो देखिन्छ र दर्शकलाई भावनात्मक रूपमा बाँधेर राख्न सक्दैन।

पटकथा : सन्देश छ, तर सिनेम्याटिक छैन

‘सीप बिना विदेश जानु हुँदैन’ भन्ने सन्देश आफैँमा सकारात्मक र बहसयोग्य छ। तर फिल्मले यो सन्देशलाई सिनेम्याटिक ढङ्गले होइन, उपदेशात्मक र क्लिसे शैलीमा प्रस्तुत गरेको देखिन्छ।

संवादहरू धेरै ठाउँमा जीवन्तभन्दा बढी भाषणजस्ता लाग्छन्। दृश्यहरूले कथा भन्नुपर्ने ठाउँमा पात्रले सिधै सन्देश सुनाउँछन्। यही कारण दर्शक कथासँग भावनात्मक रूपमा जोडिन सक्दैनन्।

पटकथाको अर्को कमजोरी भनेको दृश्यहरूबिचको तारतम्यता हो। केही दृश्य अचानक सुरु हुन्छन्, अचानक टुङ्गिन्छन्, जसले फिल्मको लय भङ्ग गर्छ।

अभिनय : गणेश उप्रेतीको काँधमा फिल्म

अभिनयको कुरा गर्दा गणेश उप्रेती नै फिल्मको सबैभन्दा बलियो पक्ष हो । लामो समयपछि पनि उहाँ परिपक्व, सन्तुलित र प्रभावशाली कलाकार भएको प्रमाण दिनुहुन्छ । उहाँका भाव, संवाद र उपस्थितिले फिल्मलाई केही हदसम्म बचाएको छ।

तर अन्य कलाकारहरू त्यति प्रभावकारी देखिँदैनन्।

• दिपाश्री निरौलाको पात्रको भावनात्मक यात्रा स्पष्ट छैन। पटकथाको कमजोरीका कारण उहाँको अभिनयले पनि निरन्तरता पाउँदैन।
• रमेश उप्रेतीको अभिनय औसतभन्दा माथि भन्न गाह्रो छ। उहाँको पात्रमा गहिराइ र चुनौतीको अभाव देखिन्छ।
• नयाँ कलाकारहरू पनि निर्देशनको कमजोरीका कारण पूर्ण क्षमतामा देखिन सकेका छैनन्।

सिनेम्याटोग्राफी : ठुलो पर्दाका लागि कमजोर

फिल्मको सिनेम्याटोग्राफी टेलिभिजन सिरियलको स्तरबाट माथि उठ्न सकेको छैन। दृश्य संरचना, क्यामेरा एङ्गल र प्रकाश संयोजनले सिनेम्याटिक अनुभूति दिन असफल हुन्छ।

विशेष गरी पिउन, लेखापाल र मेयर मिलेर घुस खाने प्रमाण लुकाउने दृश्यहरू हेर्दा १५–२० वर्षअघिका पुराना टेलिसिरियलहरूको सम्झना आउँछ। ‘मह’ जोडीका व्यङ्ग्यात्मक शृङ्खलाको झल्को दिने यी दृश्यहरू आजको दर्शकका लागि पुराना र अप्रभावकारी लाग्छन्।

प्रोपोगाण्डाको आभास : उद्देश्य कि कथा ?

फिल्मका केही संरचना, संवाद र सन्देशले यसलाई काठमाडौं महानगर प्रमुख बालेन शाहको अभियानसँग जोडेर बनाइएको प्रोपोगाण्डा फिल्म जस्तो आभास पनि दिन्छ।

बालेन शाहको गीत प्रयोग गरेर प्रचारमा केही चर्चा त बटुलियो, तर कमजोर कथा र प्रस्तुति ढाक्न भने त्यो पर्याप्त भएन। सामाजिक सन्देश र राजनीतिक सङ्केतबिच स्पष्ट दूरी नबनाउँदा फिल्म कलात्मकभन्दा बढी उद्देश्य प्रधान देखिन पुग्छ।

निष्कर्ष : अवसर गुमाएको फिल्म

समग्रमा, ‘झरीपछिको इन्द्रेणी’ एउटा राम्रो अवसर गुमाएको फिल्म हो। नेपाली समाजलाई गहिरोसँग छुने विषय हुँदाहुँदै पनि—

• अपरिपक्व निर्देशन
• असन्तुलित पटकथा
• कमजोर सिनेम्याटोग्राफी

यी कुराले गर्दा फिल्म अपेक्षित उचाइमा पुग्न सकेन।

तर, विदेश पलायनको विषयमा चासो राख्ने दर्शकका लागि भने यो फिल्म एकपटक हेर्न सकिने खालको छ।

सन्देश सही थियो, तर सिनेमाको भाषामा भन्न सकिएन-यही नै ‘झरीपछिको इन्द्रेणी’ को मूल कमजोरी हो।