काठमाडौ, असार ३१ । इन्टरनेशनल युनियन अफ जर्नालिस्ट (IUJ) ले नेपालमा प्रेस स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अवस्था खस्कँदै गएको भन्दै गम्भीर चिन्ता जनाएको छ ।

पछिल्लो समय सरकारकै योजनामा काठमाडौंका विभिन्न मिडिया हाउसको गेटमा गाडी तेस्र्याएर आतंकित पारिएको घटनापछि चासो देखाउँदै आईयुजेले प्रेस स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अवस्था खस्कँदै गएको निश्कर्ष सुनाएको हो ।

आईयुजेले नेपालको सन्दर्भमा विज्ञप्ति जारी गर्दै जेन-जी आन्दोलनपछिको निर्वाचनबाट गठित वर्तमान सरकारका कदमहरूले सञ्चार क्षेत्रमा त्रास फैलाएको निश्कर्ष सार्वजनिक गरेको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता बालेन शाहको नेतृत्वमा सरकार गठन भएयता प्रेस स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक मूल्य-मान्यतामाथि प्रहार हुने खालका घटनाक्रमहरू बढेको पनि बिज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ ।

आईयुजेले कान्तिपुर मिडिया ग्रुप, अनलाइनखबर र हिमालय टेलिभिजन जस्ता प्रमुख सञ्चार गृहहरूको प्रवेशद्वारमा अनधिकृत रूपमा अवरोध पुर्याइएको साथै, पत्रकार किशोर श्रेष्ठमाथि दिइएको धम्की र उनलाई हिरासतमा लिने बालेन सरकारको प्रयासको पनि निन्दा गरेको छ ।

‘यस्ता कार्यले स्वतन्त्र पत्रकारितालाई निरुत्साहित गर्ने र मिडिया बहुलवादलाई कमजोर बनाउने वातावरण सिर्जना गर्दछ,’ सरकारले निजी सञ्चार माध्यमहरूलाई सरकारी विज्ञापनबाट वञ्चित गर्ने नीति लिएको भन्दै आईयुजेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

यी र यस्तै घटनाले नेपालमा पत्रकार र सञ्चार संस्थाहरूमा ‘स्व-सेन्सरसिप’ (Self-censorship) को प्रवृत्ति बढ्दै गएको भन्दै आईयुजेले गम्भीर चिन्ता जनाएको छ । बिज्ञप्तिमा आइयुजेले प्रतिशोध, डर र धम्कीका कारण पत्रकारहरूले समाचार सम्प्रेषणमा संकूचन ल्याउनु परेको र यसले नागरिकको सूचनाको हक र लोकतान्त्रिक सुशासनमा गम्भीर खतरा पैदा गरेको निश्कर्ष राखेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघ

प्रेस विज्ञप्ति

नेपालमा प्रेस स्वतन्त्रताप्रति अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दछ । Gen-z विद्रोहपछिको चुनावपछि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का वरिष्ठ नेता बालेन शाहको नेतृत्वमा वर्तमान सरकार गठन भएपछि नेपालमा प्रेस स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई असर गर्ने श्रृंखलाबद्ध घटनाक्रमप्रति अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघ (आईयूजे) गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दछ।

प्रेस स्वतन्त्रता, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, कानूनको शासन, आधारभूत नागरिक स्वतन्त्रता र नेपालको संविधान अन्तर्गत ग्यारेन्टी गरिएका र अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार मापदण्डहरूद्वारा मान्यता प्राप्त लोकतान्त्रिक मूल्यहरूलाई कमजोर पार्ने कार्यहरूप्रति युनियन गम्भीर चिन्तित छ।

सरकार वा सरकारको समर्थनमा काम गर्ने व्यक्ति वा समूहहरूले स्वतन्त्र पत्रकारितालाई प्रतिबन्ध लगाउने वा मिडिया पेशेवरहरूलाई धम्की दिने कुनै पनि उपायहरू लोकतान्त्रिक समाजको सिद्धान्तहरूसँग असंगत छन्। कान्तिपुर मिडिया ग्रुप, अनलाइनखबर र हिमालय टेलिभिजन लगायतका प्रमुख मिडिया संस्थाहरूको प्रवेशद्वारमा अनधिकृत अवरोधहरू राखिएको रिपोर्ट, वरिष्ठ पत्रकार किशोर श्रेष्ठलाई धम्की र पक्राउ गर्ने प्रयास, र निजी मिडिया आउटलेटहरूलाई सरकारी विज्ञापन प्रभावकारी रूपमा अस्वीकार गर्ने नीतिहरू गहिरो चिन्ताजनक छन्। यस्ता कार्यहरूले स्वतन्त्र रिपोर्टिङलाई निरुत्साहित गर्ने र मिडिया बहुलवादलाई कमजोर पार्ने वातावरण सिर्जना गर्दछ।

अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघले नेपाल सरकारलाई कानूनको शासनलाई कायम राख्न र नेपालको संविधान २०७२ (सन २०१५)   मा उल्लेखित संवैधानिक ग्यारेन्टीहरूको पूर्ण सम्मान गर्न सम्मानपूर्वक आह्वान गर्दछ, जसमा प्रेस स्वतन्त्रता, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सबै नागरिकहरूको मौलिक अधिकार समावेश छन्। हामी नेपाली जनताबाट अभूतपूर्व जनादेश प्राप्त गरेको वर्तमान सरकारलाई लोकतान्त्रिक सिद्धान्तहरू, मिडिया स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त मापदण्डहरूप्रति आफ्नो प्रतिबद्धतालाई शब्द र कार्य दुवै मार्फत पुष्टि गर्न थप आग्रह गर्दछौं। नेपालमा पत्रकार र मिडिया संस्थाहरूमा बढ्दो Self-censorship को वातावरणबाट पनि संघ गहिरो चिन्तित छ। धम्की, प्रतिशोध वा अन्य प्रकारका दबाबको डरले पत्रकारहरूले रिपोर्टिङ रोक्न वा मध्यम गर्न बाध्य महसुस गर्ने वातावरणले लोकतान्त्रिक शासन, पारदर्शिता र जनताको सूचनाको अधिकारको लागि गम्भीर खतरा निम्त्याउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघले सबै सम्बन्धित अधिकारीहरू र सरोकारवालाहरूलाई नेपालको संवैधानिक दायित्वहरू र अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार कानून अन्तर्गतको प्रतिबद्धताहरू अनुरूप पत्रकारहरूले आफ्नो पेशागत जिम्मेवारीहरू स्वतन्त्र, सुरक्षित र निर्भयतापूर्वक पूरा गर्न सक्षम छन् भनी सुनिश्चित गर्न आह्वान गर्दछ।

– जेड ए मुहम्मद, महासचिव, अन्तर्राष्ट्रिय पत्रकार संघ