एजेन्सी, १७ भदौ । यस पटक पाकिस्तानमा बाढी आयो र पानीसँगै ठूलठूला ढुङ्गा पनि बगेर आयो जसले होटेल भवनको जग हल्लियो । त्यसपछि भवन माथिबाट भत्कियो तर अझै पनि होटलको भवन धेरै हदसम्म बँचेको आशा छ।

यो कुरा हो कलमस्थित न्यू हनिमुन होटलका मालिक हुमायुन शिनवारीको, जसको होटल भत्किएको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको थियो ।
यो होटल नदी भित्र निर्माण गरिएको छ । यस होटलमा क्षति पुगेको यो पहिलो पटक भने होइन, सन् २०१० को बाढीमा पनि यस होटलको भवन नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएको थियो ।

आखिर नदीमा होटल किन बनाइयो ?
स्वात, कलाम, बहराइन र मदिनको माथिल्लो भागमा अवस्थित छ , जहाँ अग्ला हरिया पहाडहरू छन्, त्यहाँ नदी पनि छ । यसको किनारमा बसेर मानिसहरूले नदीको दरिला छालहरूको आनन्द लिन्छन् । त्यसैले यी क्षेत्रमा संसारमै नदी किनार वा नदीमै होटल र मनोरञ्जन स्थलबाहेक नदीको किनारमा पसल पनि बनेको देखिन्छ ।

न्यु हनिमुन होटलका मालिक हुमायुन शिनवारीले बीबीसीलाई भने कि घुम्न आउने पर्यटकहरूले नदी भित्र वा कम्तीमा नदीको छेउमा भएका होटलहरू मन पराउँछन् । हुमायुन शिनवारीले सन् १९९२ मा यो होटल बनाएका थिए ।

उनले भने, ‘त्यतिबेला यहाँ होटल बनाउन निषेध छ भनेर कसैले भनेनन्, त्यसबेला हामीलाई मलाकन्द मण्डल विकास प्राधिकरणले अनुमति दिएको थियो, त्यो समय थियो, जब कलाममा केही थिएन । थोरै पर्यटनको आशमा मैले यहाँ लगानी गरें।’

वातावरणविपरीत हुने र पानीको बहावमा अवरोध गर्दा समस्या निम्त्याउने भएकाले खोलाभित्र होटल बनाउन नसकिने भन्दै उनले त्यसका लागि आफूले सबै पहल गरेको बताए । यस ठाउँमा नदीको ठूलो क्षेत्र छ र उनीहरूले यस क्षेत्रमा यति ठूलो बाढी आएको कहिल्यै सुनेका थिएनन्।

नयाँ हनिमून होटल – विनाश पछि पनि निर्माण
न्यू हनिमुन होटल पहिलो पटक क्षतिग्रस्त भएको होइन, तर २०१० को बाढीमा पनि नराम्ररी प्रभावित भएको थियो। होटल सञ्चालक हुमायुन शिनवारीले सन् २०१० मा आफ्नो होटेल ध्वस्त भएपनि अब यस्तो बाढी नआउने सोचेको बताए ।

उनले पुनःनिर्माणपछि होटलको सुरक्षाका लागि सुरक्षा पर्खाल पनि बनाएको तर दुई वर्षअघि अतिक्रमण भएकोभन्दै प्रशासनले भत्काएको बताए । सुरक्षा पर्खाल भएको भए सायद आज यति धेरै क्षति हुने थिएन ।

उनीहरू धेरै चिन्तित थिएनन्, केवल अल्लाहको इच्छा मान्थे। उनले यो होटलमा ७० देखि ८० करोड रुपैयाँ लगानी गरेको र स्थानीय तहले चार तारे दर्जा दिएको बताए । न्यु हनिमुन होटल यस क्षेत्रमा ठूलो होटल थियो जहाँ विदेशी पर्यटकहरू पनि बस्थे । आफ्नो होटलमा जम्मा १३८ कोठा रहेको हुमायुन शिनवारीले आफ्नो होटलमा १२० जना कर्मचारी रहेको बताए ।

उनले आफ्नो अनुमान अनुसार होटललाई ५० देखि ६० प्रतिशत क्षति पुर्याएको भए पनि खासै नोक्सान नभएको बताउछन् । भिडिओमा जग हल्लिएको देखिन्छ नि भनेर सोध्दा उनले जगमा ठूलो ढुंगा लागेर क्षति भएको बताए । ‘यसको नोक्सान पुगेको भाग मर्मत गरिनेछ, आशा गरौँ त्यो धेरै नहोस्’ उनले भने ।

जिम्मेवार को हो ?
तर, यसबारे निकै चर्चा चलिरहेको छ र २०१० को बाढीपछि नदी किनारमा संरचना निर्माण हुन नदिने बुझिएको थियो । तर, यसका बाबजुद पनि खोला किनारमा धेरै निर्माण भइरहेका र प्रदेशमा पर्यटन प्रवद्र्धनको नाममा सबै कुरा जायज हुँदै गएको देखिन्छ ।

सिँचाइ विभागका अधिकृत मोहम्मद बख्तियारले यस क्षेत्रको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो बाढी सन् १९२७ मा आएको बताए । त्यसैगरी २०१० मा आएको बाढीको त्रास झनै ठूलो थियो । अहिलेको यो बाढीको अवस्था अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो मात्र होइन, सबैभन्दा ठूलो क्षति पनि भएको छ ।

उनले राजस्व अभिलेख हेर्ने हो भने यस खोलाको आफ्नै ५० देखि ७० फिटसम्मको रुट कलामलगायत अन्य क्षेत्र भएर जाने गरे पनि नदी भित्र निर्माण गरिएका संरचनाका कारण धेरै अवरोध भएको बताए । सन् २००२ मा नदी संरक्षण अध्यादेश जारी हुँदा यस सम्बन्धमा कानुन बनेको थियो । यो अध्यादेश मलाकन्द डिभिजन सम्म लागू थियो ।

पछि यो अध्यादेशलाई २०१४ मा ऐनको दर्जा दिइएको थियो । यसअन्तर्गत नदीमा वा नजिक कुनै पनि निर्माण गर्दा एनओसी लिनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
यस अनुसार नदी वरपर कुनै निर्माण भएमा निर्माण व्यवसायीलाई ७ दिनभित्र आफै भत्काउन सूचना दिइनेछ । निर्माण व्यवसायीले भत्काउन नसके प्रशासनले कारबाही गर्छ ।

यसका साथै यस ऐनबमोजिम नदीको २०० फिट वरपर कुनै पनि निर्माण गर्न नपाइने र त्यसो गरे कारबाही गरिने छ । बख्तियार खानले सुरुमा यस विषयमा कारबाही गर्ने जिम्मेवारी तहसील नगरपालिकाका अधिकृतलाई दिए पनि कारबाही हुन नसकेको र निर्माणको प्रक्रिया जारी रहेको बताए ।

उनले सन् २०१८ मा पुनः संशोधन गरी खोलाभित्र बनेका भवनको निरीक्षण गर्ने र अवैध निर्माण भएमा कारबाही गर्ने अधिकार सहायक आयुक्तलाई दिइएको बताए । सिँचाइ विभागका अधिकारीले यस विषयमा कुनै कारबाही गर्न सक्दैन ? भनेर सोध्दा उनले सिँचाइ विभागको भूमिका मात्रै बाढीको सतह हेरेर पानीको बहाव कतिसम्म पुग्छ हेर्ने मात्र भएको बताए ।

म अब के गर्न सकिन्छ ?
भर्खरै आएको बाढीमा धेरै क्षति भएको छ, होटल ध्वस्त भएको भिडियो सार्वजनिक भएपछि मानिसहरुले यसको चर्चा पनि गरिरहेका छन् । न्यू हनिमुन होटलका सञ्चालक हुमायुन शिनवारीले पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि पर्यटक आकर्षित भएको बताए ।

होटल मात्र नभई सरकारी सडकमा समेत क्षति पुगेको उनले बताए । सरकारले खोलाबाट टाढा सडक बनाउनुपर्थ्यो, जसमा अर्बौं रुपैयाँ नोक्सान भएको छ । त्यसैगरी खोला नजिक रहेका अन्य सरकारी सम्पत्तिमा पनि क्षति पुगेको छ ।

सिँचाइ विभागका अधिकृत बख्तियार खानले सरकारलाई पत्र लेखेर ‘स्थानीय तहमा तहसील समितिका पदाधिकारी, पटवारी, राजस्व विभाग, सिँचाइ विभागका अधिकृत र पदाधिकारीसहितको समिति गठन गर्नुपर्ने सुझाव दिएको बताए । अन्य सम्बन्धित अधिकारीहरू, जसलाई समावेश गर्नुपर्छ, नदीबाट कतिको दूरीमा संरचना बनाउन योग्य हुन्छ भन्ने निर्क्योल गर्ने अधिकार होस् ।

यसलाई चिन्ह लगाउनुहोस् र भित्र जुनसुकै निर्माण कार्यहरू छन् हटाउनु पर्छ र यस क्षेत्रमा थप निर्माण हुन दिनु हुँदैन। स्थानीय तहमा भने यसमा लापरवाही गर्ने अधिकारीलाई कारबाही गरी नदीको सिमानाभित्र अतिक्रमण भए नभएको र त्यसमा प्रशासन वा सरोकारवाला निकायले कुनै कारबाही गरे नभएको पत्ता लगाउनुपर्ने बताइन्छ ।