साम्राज्यवादी, दलाल नोकरशाही पूँजीवादी शक्तिसँग त्वम् शरणम् गरेर आफू वा आफ्ना आसेपासेको सात पुस्ता समृध्द बनाउन लागेका यिनीहरूको मिलीभगत पानीको फोकासरह हुनेछ । यो वा त्यो ढङ्गले जनताबाट तिरस्कृत यस्ता पात्र र प्रवृत्ति मिलेर नेपालमा समाजवाद निर्माण हुन्छ भन्ने कल्पना गर्नु बेकारको कुरा हो। आकास चाटेर अघाउने कल्पना जस्तै हो । र उनीहरूले मोर्चा बनाएर शासन सत्ताको बागडोर समालिरहन सकिन्छ भन्ने आकाङ्क्षा राख्नु त हुटिट्याउँले सगर थाम्छु भन्नु जस्तै हो ।

निर्मल भट्टराई

नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा समय-समयमा विभिन्न प्रयोग भइरहन्छन् । यो आन्दोलनमा कहिले भङ्गाला फुट्ने र कहिले भङ्गाला जोडिने भइरहन्छ । अहिले एकीकृत भइसकेको नेकपामा मिलेर बस्न नसकेका माओवादी सुप्रिमो पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र अकारण एमाले विभाजन गरेका माधव नेपालको पहलमा समाजवादी मोर्चा गठन भएको छ ।

मोर्चाको शुरुवाती घोषणामा जेसुकै लेखिएको भए पनि मोर्चाको प्रमुख उदेश्य एमालेसँग पौंठेजोरी खेल्नु रहेको कहींकतै छिपेको छैन । आगामी दिनमा एक्लै हिंड्न सक्ने परिस्थितिको अन्त्य भएपछि अस्तित्वको लागि गरिएको यो उनीहरूको अन्तिम प्रयासको रूपमा पनि यसलाई लिन सकिन्छ । समाजवादी मोर्चाको मुख्य घटक नेकपा (माओवादी केन्द्र) र अरू संलग्न घटक आफैं भीमकाय सङ्कटमा छन् । उनीहरूले लिएको विचारको कुरा गर्दा घ्यू ब्यापारी तरबार ब्यापारीको याद आउँछ । एक बाल्टी गोबरमाथि एकमाना घ्यू लेपन गरी बेच्न बजार पुगेको एक ब्यापारीसँग काठको तरबार बनाइ त्यसमाथि फलामको लेपन लगाइ बेच्न आएको अर्को ब्यापारीसंग भेट हुन्छ । उनीहरूबीच बिना मोलमोलाइ ‘घ्यू’ र ‘तरबार’ साटासाट हुन्छ ।

माओवादी केन्द्र आफूलाई माओवादी बताउँछ,वर्ग सङ्घर्षको कुरा गर्छ, माओले भनेझैं निरन्तर क्रान्तिको कुरा गर्छ, वर्गमित्र र वर्गशत्रुको बखान गर्छ, श्रमजीवी सर्वहारा वर्गको मुक्तिको गफ दिन्छ, समाजवादतर्फ लाग्ने डिंङ हाँक्छ तर व्यवहारमा कुर्सीको लागि भारतीय संस्थापन पक्षको गुलामी गर्छ, नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको मूल प्रवाह नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)लाई घेराबन्दी गर्न देशका दक्षिणपन्थी शक्तिसँग सीमा नाघेर सहकार्य गर्छ र विगतमा एमालेले शुरू गरेका जनपक्षीय कामलाई भत्काउन र विद्रुपीकरण गर्न उद्दत रहन्छ । सो पार्टीको सार र रूपको बेमेल देखेर जनता हैरान छन् ।

एमालेमा भाग र सम्मान नपाएको निहुँमा एमालेबाट छुट्टिएका माधव नेपाल र झलनाथ खनालहरूले खोलेको नेकपा (एकीकृत समाजवादी) लगभग समाप्तिको चरणमा पुगेको छ । हिजो भ्रमवश एमालेबाट अलग बसेका धेरे नेता-कार्यकर्ता आफ्नो मूल घर फर्कने क्रमले तीव्रता पाएको छ । गत चुनावमा नेपाली कांग्रेस र माओवादीको भोटले संसदमा केही सिट पाए पनि अब सो पार्टीको नेपाली राजनीतिमा स्पेस समाप्त भएको छ ।

जातीय र क्षेत्रीय आधारमा राजनीति गर्दै आएको जसपा न कम्युनिष्ट शक्ति हो, न वामपन्थी शक्ति हो । कुनैबेला मधेशमा ठूलो शक्तिको रूपमा उदाएको उपेन्द्र यादवको पार्टी निरन्तर ओरालो यात्रामा छ । मधेश प्रदेशमा एमालेले गरेको पार्टी विस्तार र सुदृढीकरण तथा नयाँ पार्टीहरूको उदयले जसपाको स्पेस साँगुरो बन्दै गएको छ । जातिवादी अशोक-राजेन्द्रले मधेशबाहेकका क्षेत्रमा कुनै प्रभाव पार्न नसक्नु र सत्ताका लागि आफ्ना मुद्दा विर्सने उनीहरूको आम प्रवृत्ति र जनउत्तरदायी राजनीतिको अभावले सो पार्टीको भविष्यलाई स्थायी सङ्कटमा धकेलिदिएको छ ।

सदैव चटकीजस्तो लाग्ने नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’लाई धर्मेन्द्र वास्तोलालगायतका सबै नेताले छोडेपछि उनी प्रचण्डको शरणमा पुगेका छन् । कुनैबेला उग्र माओवादी विप्लव आज मार्क्सवादका आधारभूत सिध्दान्तकै औचित्य समाप्त भएको बताउन थालेका छन् । ‘उग्रवामपन्थ अन्ततोगत्वा उग्र दक्षिणपन्थमा परिणत हुन्छ’ भन्ने भनाइलाई प्रचण्डपछि विप्लवले चरितार्थ गर्दैछन् । कुनै पार्टी वा मोर्चा केही नेताले गाला जोडेर वा केही मानिस जम्मा गरेर बन्ने होइन । सत्ता वार्गेनिङ्को लागि उल्लिखित विजातीय शक्तिको क्षणिक गठजोडले निरन्तरता नहुने निश्चित प्राय: छ ।

नेकपा(एमाले)ले ‘सुखी नेपाली, समृध्द नेपाल’को जनताको चाहनालाई कार्यान्वयन गर्दै समाजवादको रोडम्याप तयार गरेको छ । तथाकथित समाजवादी मोर्चा यसको विपक्षमा छ । साम्राज्यवादी, दलाल नोकरशाही पूँजीवादी शक्तिसँग त्वम् शरणम् गरेर आफू वा आफ्ना आसेपासेको सात पुस्ता समृध्द बनाउन लागेका यिनीहरूको मिलीभगत पानीको फोकासरह हुनेछ । यो वा त्यो ढङ्गले जनताबाट तिरस्कृत यस्ता पात्र र प्रवृत्ति मिलेर नेपालमा समाजवाद निर्माण हुन्छ भन्ने कल्पना गर्नु बेकारको कुरा हो। आकास चाटेर अघाउने कल्पना जस्तै हो । र उनीहरूले मोर्चा बनाएर शासन सत्ताको बागडोर समालिरहन सकिन्छ भन्ने आकाङ्क्षा राख्नु त हुटिट्याउँले सगर थाम्छु भन्नु जस्तै हो ।